Dünya Kupası'nın ev sahibi ABD, turnuvanın açılışını yapmaya hazırlanırken, İran, Irak ve Somali milli takımlarından bazı sporcu ve personelin vize başvurularının reddedilmesi ya da geciktirilmesi büyük tartışma yarattı. İran Dışişleri Bakanlığı, takım personelinin bir kısmının ABD'ye girişine izin verilmediğini duyurdu. Trump yönetimi yetkilileri ise, 'belirlenmiş terör örgütleriyle bağlantılı kişilerin ülkeye girişini engellemek için' bu tür önlemler aldıklarını savundu. Olay, uluslararası spor etkinliklerinin siyasi boyutunu bir kez daha gündeme taşıdı.
Vize krizinin arka planı: Spor mu, güvenlik mi?
İran resmi haber ajansı IRNA'ya göre, İran Dünya Kupası heyetinde yer alan birkaç teknik direktör ve destek personelinin vize başvurusu reddedildi. Hatta bazı futbolcuların vizeleri turnuva başlamasına sadece birkaç gün kala hâlâ onaylanmamıştı. Tahran yönetimi, bu durumu 'uluslararası sporun ruhuna aykırı' olarak nitelendirirken, ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada ise 'her vize başvurusunun bireysel olarak değerlendirildiği ve ulusal güvenlik riski taşıyan kişilere giriş izni verilmediği' belirtildi.
Irak Futbol Federasyonu da benzer bir durumla karşı karşıya. Irak Milli Takımı'nın birkaç oyuncusu ve yardımcı antrenörü, vizelerinin zamanında çıkmaması nedeniyle ABD'ye gidişlerini ertelemek zorunda kaldı. Somali adına ise şu ana kadar resmi bir açıklama gelmese de, Somali Futbol Federasyonu kaynakları bazı yöneticilerin vize alamadığını doğruladı. Bu ülkelerin ortak noktası, ABD'nin 'terörle bağlantılı' olarak değerlendirdiği grupların faaliyet gösterdiği bölgelerde yer almaları.
Trump yönetimi, 2017 yılında yürürlüğe koyduğu ve 'Müslüman yasağı' olarak anılan seyahat kısıtlamalarının ardından birçok ülke vatandaşına yönelik sıkı denetim uyguluyor. İran, Irak, Suriye, Yemen, Libya, Somali ve Sudan'ı kapsayan bu kısıtlamalar, Dünya Kupası gibi uluslararası etkinliklerde bile esnetilmedi. ABD İç Güvenlik Bakanlığı yetkilileri, 'spor etkinliklerinin güvenlik zafiyeti oluşturmasına izin vermeyeceklerini' söylese de, insan hakları örgütleri bu uygulamanın ayrımcı olduğunu ve sporun siyasileştirildiğini belirtiyor.
BM ve FIFA'dan tepki: Sporun birleştirici gücü vurgulanıyor
Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Yüksek Komiserliği, sporcuların vize engeliyle karşılaşmasının 'uluslararası hukuka aykırı olduğunu' ve ayrımcılık oluşturduğunu bildirdi. FIFA ise konuyla ilgili olarak, 'tüm katılımcıların turnuvaya adil ve eşit şekilde erişimini sağlamak için ABD makamlarıyla görüştüklerini' ama henüz bir çözüm bulunamadığını açıkladı. Dünya Kupası'nın bu yıl ABD'de düzenlenmesi, 1994'ten bu yana ilk kez bir Müslüman ülke takımının turnuvaya katılması açısından da sembolik önem taşıyordu.
İran, Irak ve Somali gibi savaş ve istikrarsızlıkla anılan ülkelerde futbol, halk için önemli bir moral kaynağı. Bu takımların Dünya Kupası'na katılımı, aynı zamanda söz konusu ülkelerin uluslararası alanda normalleşme çabalarının bir yansıması olarak görülüyor. Vize krizi ise bu çabaların önünde bir engel oluşturuyor. ABD merkezli insan hakları örgütleri, 'Trump yönetiminin Müslümanlara yönelik önyargılı politikalarının sporu bile hedef aldığını' söylerken, Cumhuriyetçi Parti tabanı ise 'güvenlik endişelerinin haklı olduğunu' savunuyor. Tartışma, Dünya Kupası boyunca da devam edecek gibi görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin dış politika vizyonu ve küresel spor diplomasisi açısından önemli sinyaller taşıyor. Türkiye, son yıllarda Orta Doğu ve Afrika ülkeleriyle siyasi ve ekonomik ilişkilerini güçlendirirken, spor alanında da iş birliğini derinleştiriyor. Özellikle İran ve Irak ile sınır güvenliği ve enerji konularında iş birliği yapan Ankara, bu ülkelerin uluslararası spor arenasındaki temsilinin artmasını destekliyor. ABD’nin vize politikalarının bu ülkeleri hedef alması, Türkiye’nin bölgedeki nüfuzunu dengeleme çabası olarak da okunabilir. Ayrıca Türkiye, kendisi de geçmişte benzer vize sorunları yaşamış bir ülke olarak, bu meseleye uluslararası hukuk ve sporun evrenselliği ilkeleri çerçevesinde yaklaşmaktadır. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler’deki diplomatik angajmanlarında bu tür ayrımcı uygulamaları eleştiren Türkiye’nin, sürece dahil olması muhtemeldir.
