Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde (DRC) muhalefet, Devlet Başkanı Felix Tshisekedi'nin anayasaya aykırı olduğu gerekçesiyle üçüncü bir dönem için aday olma ihtimaline karşı başkent Kinşasa'da halkı evlerinde kalmaya çağırdı. Muhalefet partileri, Tshisekedi'nin 2018'de seçildiğini ve 2023'te ikinci dönemine başladığını hatırlatarak, anayasanın iki dönem sınırlamasını ihlal edecek herhangi bir adımı engellemek için sivil itaatsizlik eylemleri düzenleyeceklerini duyurdu. FRANCE 24 muhabiri Emmet Livingstone, Kinşasa'dan aktardığına göre, gerginliğin yüksek olduğu kentte güvenlik güçleri olası çatışmalara karşı teyakkuz halinde.
Gelişmenin Arka Planı: Anayasa Tartışmaları ve Siyasi Kriz
DR Kongo anayasası, bir cumhurbaşkanının en fazla iki dönem görev yapmasına izin veriyor. Ancak Tshisekedi'nin taraftarları, geçmişte yapılan anayasa değişikliklerinin veya yargı yorumlarının bu sınırı esnetebileceğini savunuyor. Muhalefet ise bu girişimleri, ülkede demokratik kazanımların geriye döndürülmesi olarak nitelendiriyor. Tshisekedi, 2018'deki tartışmalı seçimlerin ardından iktidara gelmiş, 2023'teki seçimlerde ise oyların yüzde 73'ünü alarak yeniden seçilmişti. Ancak muhalefet, bu seçimlerde de usulsüzlükler olduğunu iddia etmişti. Ülke, doğusundaki M23 isyancılarının saldırıları, ekonomik zorluklar ve yolsuzlukla mücadele gibi bir dizi sorunla boğuşurken, siyasi istikrarsızlık endişeleri daha da artıyor. Muhalefet, Tshisekedi'nin üçüncü dönem ısrarının, ülkeyi daha da derin bir krize sürükleyeceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Afrika'da Liderlik Sarmalı
DR Kongo'daki bu gelişme, Afrika kıtasında sıkça rastlanan bir siyasi eğilimi yansıtıyor: anayasal dönem sınırlarını aşma çabaları. Son yıllarda Ruanda, Uganda, Kongo-Brazzaville, Gabon ve Fildişi Sahili gibi ülkelerde liderler, anayasa değişiklikleri veya tartışmalı yorumlarla görev sürelerini uzatmıştı. Bu durum, kıtada demokrasi ve hukukun üstünlüğü konusunda endişelere yol açıyor. Batılı ülkeler ve Birleşmiş Milletler, DR Kongo'da anayasal düzene saygı gösterilmesi çağrısında bulunurken, Afrika Birliği henüz net bir tavır almadı. Öte yandan, DR Kongo'nun zengin maden yatakları (kobalt, bakır, koltan) nedeniyle küresel ekonomide kritik bir öneme sahip olması, bu siyasi istikrarsızlığın uluslararası piyasaları ve tedarik zincirlerini etkileme potansiyelini artırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
DR Kongo'daki siyasi kriz, Türkiye'nin Afrika Boynuzu ve Sahra Altı Afrika'da giderek artan nüfuzu açısından önem taşıyor. Türkiye, son yıllarda DR Kongo ile askeri ve ekonomik işbirliğini geliştirmiş; özellikle savunma sanayii alanında anlaşmalar imzalamıştı. Ülkede yaşanacak bir istikrarsızlık, Türk şirketlerinin bölgedeki yatırımlarını ve ticari ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, DR Kongo'daki kriz, Orta Afrika'daki diğer kriz bölgeleriyle (Orta Afrika Cumhuriyeti, Sudan) bağlantılı olarak bölgesel güvenlik risklerini artırabilir. Türkiye, bu nedenle anayasal sürece saygı çağrısında bulunarak, tüm tarafları diyaloğa teşvik eden bir denge politikası izlemektedir.
