26 Mayıs 2024 tarihinde Hindistan, Quad grubunun dışişleri bakanları düzeyinde resmî bir toplantıya ev sahipliği yaptı. ABD, Avustralya, Hindistan ve Japonya’dan oluşan bu dörtlü mekanizma, ilk kez 2007 yılında kurulmuş, 2017’de yeniden canlandırılmıştı. O tarihten bu yana dış politika analistleri, özellikle Hint-Pasifik bölgesinde artan Çin etkisine karşı bir denge unsuru olarak tasarlanan bu yapının ne ölçüde işlevsel olduğunu tartışıyor. Toplantıda Hint-Pasifik’te serbest ve açık deniz yolları, kritik teknoloji iş birliği, iklim değişikliği ve sağlık güvenliği konuları ele alındı. Ancak Quad’ın somut çıktıları mı yoksa sembolik bir duruş mu sergilediği sorusu gündemdeki yerini koruyor.
Quad’ın Geçmişi ve Dönüşümü
Quad, ilk olarak 2007 yılında dönemin Japonya Başbakanı Shinzo Abe’nin girişimiyle bir araya gelmişti. O dönemde “Dörtlü Diyalog” olarak adlandırılan yapı, Çin’in tepkisi üzerine kısa sürede dağılmış, ancak 2017’de yeniden canlandırılmıştı. Özellikle ABD’nin Asya’ya yönelik artan ilgisi ve Çin’in Güney Çin Denizi’ndeki askerî faaliyetleri, Quad’ın yeniden gündeme gelmesinde etkili oldu. 2021’den itibaren liderler düzeyinde zirveler düzenlenmeye başlandı. Grubun ajandası, başlangıçtaki güvenlik odaklı yapısından zamanla sağlık, iklim ve teknoloji gibi alanlara kaydı. Ancak eleştirmenler, Quad’ın ortak bir askerî tatbikat yapmaması ve bağlayıcı bir anlaşma metnine sahip olmaması nedeniyle yalnızca “konuşma kulübü” olduğunu savunuyor.
Quad’ın en önemli başarıları arasında COVID-19 pandemisi sırasında Asya ülkelerine aşı tedariki ve Hint-Pasifik bölgesinde altyapı projeleri için ortak finansman sağlanması gösteriliyor. Ancak bu girişimlerin Çin’in Kuşak ve Yol Projesi’nin bölgedeki etkisini dengelemekte ne kadar başarılı olduğu tartışmalı. Ayrıca ABD’nin Afganistan’dan çekilmesi ve Avustralya’nın nükleer denizaltı anlaşması (AUKUS) gibi gelişmeler, Quad üyeleri arasındaki güven ve koordinasyonu zaman zaman zorladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Quad, Çin’in bölgesel yükselişine karşı bir “demokrasi ittifakı” olarak sunulsa da, üyelerin Çin’le ekonomik bağları grubun etkinliğini sınırlıyor. Çin, Hindistan ve Japonya’nın en büyük ticaret ortakları arasında yer alırken, ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşları da Quad’ın başını çektiği yapılanmayı daha karmaşık hâle getiriyor. Toplantı sonrası yayımlanan ortak bildiride, “serbest ve açık Hint-Pasifik” vurgusu yapılırken, Çin’e doğrudan atıfta bulunulmadı. Bu da Quad’ın doğrudan bir Çin karşıtı cephe olmaktan ziyade, bölgesel iş birliğini teşvik eden bir platform olarak konumlanma çabasını yansıtıyor.
Toplantıya ev sahipliği yapan Hindistan Dışişleri Bakanı S. Jaishankar, “Quad’ın meselelere yapıcı bir yaklaşım getirdiğini” belirtti. ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ise grubun “sadece bir diyalog değil, aynı zamanda eyleme geçme mekanizması” olduğunu vurguladı. Avustralya ve Japonya’nın da destek verdiği bu çerçevede, deniz güvenliği egzersizleri ve afet yardımı gibi alanlarda iş birliği derinleştirilecek. Ancak uzmanlar, Quad’ın kendi üyeleri arasındaki güven eksikliği ve Çin’le rekabetin getirdiği gerilimler nedeniyle istikrarlı bir yapı olup olamayacağını sorguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hint-Pasifik bölgesinde doğrudan bir aktör olmasa da, Quad’ın gelişmeleri küresel ticaret yollarına ve deniz güvenliğine etkisi açısından önem taşımaktadır. Quad üyeleriyle ticari ve diplomatik ilişkileri bulunan Türkiye, bölgede Çin’in artan etkisini ve ABD öncülüğündeki ittifakları dengede tutmaya çalışmaktadır. Özellikle Hindistan ile savunma sanayiinde iş birliği olasılıkları, Quad’ın Türkiye için alternatif bir ortaklık zeminini gündeme getirebilir. Ancak Türkiye’nin Çin’le ekonomik bağları ve Kuşak ve Yol Projesi’ne katılımı, Quad’a karşı mesafeli bir duruş sergilemesine neden olmaktadır. Bu nedenle Ankara, Quad’a tam üyelik değil, seçici iş birliği yoluyla bölgesel denklemi izlemeyi tercih ediyor.
