Dolar, Eylül ayının son haftasında son on yılın en güçlü seviyelerine ulaşarak yatırımcıların dikkatini çekti. ABD Merkez Bankası'nın (Fed) şahin duruşu ve mevsimsel faktörler, doların değer kazanmasında etkili oldu. Geçtiğimiz yılın aynı döneminde de benzer bir ralli yaşanmıştı ve bu yıl da aynı eğilimin devam etmesi bekleniyor.
Gelişmenin Arka Planı
Fed'in faiz artırım döngüsünü sürdürme sinyali vermesi, doların diğer para birimleri karşısında değer kazanmasını sağladı. Özellikle Fed Başkanı Jerome Powell'ın son açıklamalarında enflasyonla mücadelede kararlılık vurgusu yapması, piyasalarda faiz oranlarının daha uzun süre yüksek kalacağı beklentisini güçlendirdi. Ayrıca, Eylül ayının son haftası tarihsel olarak doların en güçlü olduğu dönem olarak biliniyor. Bu mevsimsel etki, kurumsal yatırımcıların portföy ayarlamaları ve vergi ödemeleri gibi faktörlerle birleşerek dolar talebini artırıyor.
Dolar endeksi (DXY), Eylül ayının son haftasında %1,5'in üzerinde bir artış göstererek 106 seviyesinin üzerine çıktı. Bu, Temmuz ayından bu yana en yüksek seviye olarak kaydedildi. Euro/dolar paritesi 1,05'in altına gerilerken, dolar/TL kuru da tarihi zirvelere yaklaşarak 27,50 seviyesini aştı. Gelişmekte olan ülke para birimleri de dolar karşısında değer kaybetti; Güney Afrika randı ve Brezilya reali %2'ye varan düşüşler yaşadı.
Analistler, doların güçlenmesinin arkasında yatan temel nedenin Fed'in para politikası olduğunu belirtiyor. Fed'in 2023 yılı içinde üç kez faiz artırımı yapması ve yıl sonuna kadar bir artırım daha sinyali vermesi, doların cazibesini artırıyor. Ayrıca, ABD ekonomisinin diğer gelişmiş ülkelere kıyasla daha dirençli bir performans sergilemesi, doları destekleyen bir diğer faktör. Son açıklanan verilere göre, ABD'de istihdam artışı beklentilerin üzerinde gerçekleşti ve işsizlik oranı %3,8 ile düşük seviyelerde seyrediyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Doların güçlenmesi, küresel ekonomi üzerinde önemli etkiler yaratıyor. Gelişmekte olan ülkeler, artan borç maliyetleri ve sermaye çıkışlarıyla karşı karşıya kalıyor. Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) verilerine göre, Eylül ayında gelişmekte olan piyasalardan 15 milyar dolarlık portföy çıkışı yaşandı. Bu durum, özellikle dış borcu yüksek olan ülkeler için risk oluşturuyor.
Avrupa Merkez Bankası (ECB) ve Japonya Merkez Bankası (BOJ) gibi diğer büyük merkez bankalarının daha gevşek politikalar izlemesi, doların değer kazanmasını kolaylaştırıyor. ECB, enflasyonun hedefe yaklaşmasına rağmen faiz artırımında temkinli davranırken, BOJ negatif faiz politikasını sürdürüyor. Bu farklılık, doların diğer para birimleri karşısında avantajlı konumda olmasını sağlıyor.
Küresel ticaret açısından bakıldığında, güçlü dolar ABD ihracatını pahalı hale getirirken, ithalatı ucuzlatıyor. Bu durum, ABD'nin ticaret açığının genişlemesine yol açabilir. Ancak, aynı zamanda ABD'li tüketiciler için ithal ürünlerin daha uygun fiyatlı olması, enflasyonu düşürücü bir etki yapabilir. Fed'in enflasyonla mücadelede doların gücünü bir araç olarak kullanabileceği değerlendiriliyor.
Petrol ve altın gibi emtia fiyatları da doların güçlenmesinden olumsuz etkileniyor. Dolar cinsinden fiyatlanan bu ürünler, doların değer kazanmasıyla diğer para birimleri için daha pahalı hale geliyor ve talep düşebiliyor. Brent petrol fiyatı, dolar rallisi sonrası varil başına 90 doların altına geriledi. Altın ise ons başına 1.900 dolar seviyesinin altına inerek son altı ayın en düşük seviyesini gördü.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Doların küresel olarak güçlenmesi, Türkiye ekonomisi için önemli sonuçlar doğuruyor. Dolar/TL kuru, Fed'in şahin politikaları ve Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) faiz indirimlerine devam etmesiyle tarihi zirvelere yaklaşıyor. Bu durum, ithalat maliyetlerini artırarak enflasyonu yükseltiyor ve cari açığı genişletiyor. Ayrıca, Türkiye'nin dış borç ödemeleri daha maliyetli hale geliyor. TCMB'nin rezervleri üzerindeki baskı artarken, ekonomik istikrar için faiz politikasında sıkılaştırmaya gitme ihtimali güçleniyor. Türkiye, dolar rallisinden en çok etkilenen gelişmekte olan ülkeler arasında yer alıyor.
