Körfez bölgesinde artan jeopolitik gerilim, doları 2 ayın en yüksek seviyesine taşırken, Japon yeni ise piyasa müdahalesinin beklendiği kritik bölgede dalgalanmaya devam ediyor. Uluslararası piyasalarda dolar endeksi, son haftalarda Ortadoğu'da tırmanan gerginliğin etkisiyle güvenli liman talebini artırması sonucu yükselişini sürdürüyor. Özellikle İran ile ABD arasında Suudi Arabistan ve BAE'yi de içine alan dolaylı çatışma riski, yatırımcıları dolar ve altın gibi varlıklara yöneltiyor. Öte yandan, Japonya Merkez Bankası'nın (BOJ) faiz kararları ve olası müdahale sinyalleri, yenin dolar karşısındaki seyrini belirleyen temel faktörler arasında yer alıyor.
Gelişmenin arka planı
Hafta başında Umman Körfezi'nde bir ticari gemiye düzenlenen saldırı ve ardından Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'deki uluslararası deniz ticaretine yönelik tehditleri, bölgede tansiyonu yeniden yükseltti. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), son 48 saat içinde Husilerin insansız hava araçları ve füzelerle ticari gemilere yönelik üç ayrı saldırı girişimini engellediğini duyurdu. İran destekli grupların bu eylemleri, enerji nakil hatlarının güvenliğine ilişkin endişeleri körükledi ve ham petrol fiyatlarının varil başına 85 doların üzerine çıkmasına neden oldu. Bu durum, ABD dolarının diğer para birimleri karşısında değer kazanmasını sağlayan bir diğer etken oldu. Ayrıca, Suudi Arabistan'ın petrol üretim kısıntılarını uzatma ihtimali de piyasalarda fiyatlanıyor.
Japonya cephesinde ise, dolar/yen paritesi 152 seviyesine yaklaşarak BOJ'un Mart ayındaki faiz artırımı öncesi müdahale eşiği olarak kabul edilen 150-152 bandına dayandı. Japonya Maliye Bakanı Shunichi Suzuki, bu hafta yaptığı açıklamada, "spekülatif hareketlere karşı gerekli tüm önlemleri almaya hazır olduklarını" yineleyerek, piyasalara müdahale sinyali verdi. Ancak yatırımcılar, ABD faizlerinin yüksek seyretmesi ve Japonya ile ABD arasındaki faiz farkının devam etmesi nedeniyle yen üzerindeki baskının kalıcı olacağını düşünüyor. Barclays analistleri, yıl sonuna kadar dolar/yen paritesinin 155 seviyesini test edebileceğini öngörüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Dolardaki bu yükseliş, gelişmekte olan ülke para birimleri üzerinde baskı yaratıyor. Türk lirası, Güney Afrika randı ve Brezilya reali gibi para birimleri, dolar karşısında değer kaybediyor. Özellikle enerji ithalatçısı ülkeler, petrol fiyatlarındaki artışla birleşen dolar güçlenmesi nedeniyle çifte darbe alıyor. Öte yandan, Körfez'deki gerilimin tırmanması, küresel tedarik zincirlerini ve özellikle Asya-Pasifik bölgesine yapılan enerji sevkiyatını tehdit ediyor. Çin ve Hindistan gibi büyük petrol alıcıları, alternatif rota arayışlarına hız verirken, bu durum navlun maliyetlerini de artırıyor. Analistler, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinin gerçekleşmesi halinde petrol fiyatlarında yüzde 20'ye varan bir sıçrama olabileceği uyarısında bulunuyor. Bu senaryo, küresel enflasyonla mücadele eden merkez bankaları için yeni bir zorluk anlamına geliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Doların küresel ölçekte değer kazanması ve Körfez'de artan jeopolitik riskler, Türkiye ekonomisi için iki önemli kırılganlık alanını aynı anda tetikliyor. Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal ettiği için petrol fiyatlarındaki yükseliş, cari açığı ve enflasyonu artırıcı bir etki yaratıyor. Ayrıca, gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışına neden olan dolar güçlenmesi, Türk lirası üzerinde ek baskı oluşturarak Merkez Bankası'nın rezerv yönetimini zorlaştırıyor. Öte yandan, Körfez ülkeleriyle artan ticari ve diplomatik ilişkiler, Türkiye'nin bölgesel enerji koridorlarına entegrasyonu açısından fırsatlar sunuyor. Ancak mevcut gerilim ortamı, bu fırsatların hayata geçmesini geciktirebilir. Türkiye'nin, enerji arz güvenliği ve para birimi istikrarı için alternatif kaynak ve rota çeşitlendirmesini hızlandırması kritik önem taşıyor.
