ABD Yüksek Mahkemesi’nin, ülkede doğan herkese vatandaşlık veren anayasa hükmünü onaylaması, aşırı sağcı çevrelerde ve Başkan Donald Trump’ın kendi yönetiminde büyük tepki çekti. Mahkemenin 6’ya 3 oyla aldığı karar, özellikle “doğum turizmi” olarak adlandırılan, hamileyken ABD’ye gelerek çocuk doğurma uygulamasını hedef alan kesimleri harekete geçirdi. Trump yönetimine yakın isimler, bu yöntemin kötüye kullanıldığını iddia ederek, hamile yabancıların ülkeye girişine geçici veya kalıcı kısıtlama getirilmesini öneriyor.
Kararın arka planı ve tartışmalar
ABD Anayasası’nın 14. Ek Maddesi, ülke sınırları içinde doğan herkesi otomatik olarak ABD vatandaşı sayıyor. Bu “doğum hakkı vatandaşlığı” (birthright citizenship), 1868’den bu yana yürürlükte olmasına rağmen, son yıllarda özellikle göçmen karşıtı gruplar tarafından sorgulanıyor. Yüksek Mahkeme’nin son kararı, bu maddeyi iptal etme yönündeki çabaları yargı yoluyla durdurdu.
Ancak Trump yönetiminin bazı üyeleri, karar sonrası alternatif yollar aramaya başladı. Bunlardan biri, hamile kadınların ABD’ye girişini kısıtlamak. “Doğum turizmi” olarak adlandırılan uygulamanın nadir olduğu kabul edilse de, özellikle Çin, Rusya ve Türkiye gibi ülkelerden gelen bazı ailelerin bu yöntemi kullandığı biliniyor. ABD Göçmenlik ve Gümrük Muhafaza Birimi (ICE) verilerine göre, bu tür vakalar yılda birkaç bini geçmiyor, ancak siyasi yankısı büyük.
Yönetim içindeki aşırı sağcı danışmanlar, hamileliklerini gizleyerek ABD’ye giren kadınların tespit edilmesini ve sınır dışı edilmesini öneriyor. Hatta vize başvurularında hamilelik testi zorunluluğu gibi daha radikal önlemler de masada. Ancak bu tür uygulamaların, ayrımcılık ve insan hakları ihlali tartışmalarını beraberinde getireceği uzmanlar tarafından dile getiriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
ABD’deki doğum turizmi tartışması, diğer gelişmiş ülkelerde de benzer uygulamaların sorgulanmasına yol açabilir. Örneğin Kanada, Meksika ve bazı Avrupa ülkeleri de doğum hakkı vatandaşlığı tanırken, Birleşik Krallık, Avustralya ve Yeni Zelanda gibi ülkeler bu hakkı sınırlamış durumda. ABD’nin bu konuda atacağı adımlar, uluslararası göç politikalarında domino etkisi yaratabilir.
Tartışma aynı zamanda ABD’nin iç siyasetinde de yeni bir kırılma noktası oluşturuyor. Demokratlar, doğum hakkı vatandaşlığını anayasal bir hak olarak savunurken, Cumhuriyetçilerin önemli bir kısmı bu uygulamanın göçmenlik sistemini suiistimale açık hale getirdiğini iddia ediyor. Özellikle seçim yılı yaklaşırken, bu konunun daha da siyasileşmesi bekleniyor.
Uluslararası insan hakları örgütleri ise hamile kadınların girişinin kısıtlanmasını, cinsiyet temelli bir ayrımcılık olarak nitelendiriyor. Birleşmiş Milletler, böyle bir uygulamanın uluslararası hukuka aykırı olabileceğini vurguluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’deki “doğum turizmi” tartışması, Türkiye’den ABD’ye doğum yapmak için giden aileleri doğrudan ilgilendiriyor. Her ne kadar bu uygulama yaygın olmasa da, vize başvurularında hamilelik tespiti gibi ek prosedürler Türk vatandaşlarını etkileyebilir. Öte yandan, bu gelişme Türk dış politikası açısından doğrudan bir yansıma yaratmasa da, ABD’deki göçmen karşıtı söylemlerin yükselmesi, genel olarak Türk vatandaşlarının ABD vize süreçlerini zorlaştırabilir. ABD’nin bu konuda atacağı adımlar, özellikle eğitim ve iş amaçlı seyahat eden Türkleri de kapsayan daha geniş bir göç politikasının habercisi olabilir. Türkiye’nin, vatandaşlarının haklarını korumak için diplomatik kanalları kullanması gerekebilir.
