ABD Kongresi'ndeki Demokrat Partili milletvekilleri, İran ile yapılan ateşkes anlaşmasının 'zaten çökmeye başladığını' ve Başkan Donald Trump yönetiminin bu konuda daha fazla inisiyatif alması gerektiğini savunuyor. Middle East Eye'ın aktardığına göre, Demokratlar, anlaşmanın uygulanmasında ciddi aksaklıklar yaşandığını ve tarafların taahhütlerini yerine getirmediğini belirtiyor. Anlaşma, İran'ın nükleer programına yönelik kısıtlamalar karşılığında ekonomik yaptırımların hafifletilmesini öngörüyordu ancak son haftalarda hem Tahran'ın hem de Washington'un anlaşmaya aykırı adımlar attığı gözlemleniyor.
Anlaşmanın Arka Planı ve Güncel Durum
Ortadoğu'da gerilimi azaltma amacıyla geçen yıl imzalanan anlaşma, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sınırlandırması ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetimlerine izin vermesi karşılığında ABD ve müttefiklerinin yaptırımları kademeli olarak kaldırmasını içeriyordu. Ancak Demokrat Partili senatör ve temsilciler, özellikle son aylarda İran'ın yeni santrifüjler devreye soktuğunu ve UAEA'nın denetimlerine tam erişim izni vermediğini, buna karşılık ABD yönetiminin ise bazı İranlı yetkililere yönelik yaptırımları genişlettiğini ifade ediyor.
Demokratlar'a göre, Trump yönetiminin 'azami baskı' politikası anlaşmanın ruhuna aykırı hareket ederek İran'ı daha agresif bir tutuma itiyor. Öte yandan Tahran yönetimi, anlaşmada vaat edilen ekonomik rahatlamanın gerçekleşmediğini, bankacılık ve petrol ihracatına yönelik kısıtlamaların hâlâ sürdüğünü savunarak anlaşmayı tek taraflı olarak uygulamayı durdurma tehdidinde bulunuyor.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
Anlaşmanın çöküş senaryosu, Ortadoğu'da yeni bir gerilim dalgasını tetikleyebilir. İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel aktörler, İran'ın nükleer silah kapasitesine yaklaşmasından endişe duyarken, Avrupa Birliği anlaşmayı kurtarma çabalarını sürdürüyor. Fransa, Almanya ve İngiltere, hem İran'a hem de ABD'ye anlaşmaya bağlı kalmaları çağrısında bulunuyor. Ancak Demokratların uyarısı, özellikle 2024 ABD başkanlık seçimleri öncesinde İran dosyasının yeniden krize dönüşebileceğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile ABD arasındaki ateşkes anlaşmasının çökmesi, Türkiye için doğrudan güvenlik ve enerji riskleri doğuruyor. Türkiye, doğal gaz ve petrol ihtiyacının önemli bir kısmını İran'dan karşılıyor; yaptırımların yeniden sıkılaşması enerji tedariğini kesintiye uğratabilir. Ayrıca İran'daki olası bir istikrarsızlık, Türkiye'nin güney sınırında göç ve terör tehditlerini artırabilir. Bölgesel rekabet bağlamında, İran'ın nükleer silah sahibi olması Türkiye'nin güvenlik algılamasını da değiştirecek bir gelişme olarak izlenmelidir.
