Uluslararası danışmanlık devi Deloitte, ABD'de Başkan Donald Trump yönetiminin çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI) programlarına yönelik başlattığı kapsamlı soruşturma kapsamında 21,5 milyon dolar (yaklaşık 780 milyon Türk lirası) tazminat ödemeyi kabul etti. ABD Adalet Bakanlığı (DOJ) ile varılan uzlaşma, Deloitte'un işe alım ve terfi süreçlerinde 'demografik hedefler' belirleyerek beyaz ve Asyalı çalışanlara karşı ayrımcılık yaptığı iddialarını sonuçlandırdı. Anlaşma, federal hükümetin DEI politikalarına karşı yürüttüğü mücadelede özel sektör şirketlerine yönelik en yüksek tazminatlardan biri olarak dikkat çekiyor.
Gelişmenin Arka Planı ve İddialar
ABD Adalet Bakanlığı tarafından yapılan açıklamaya göre soruşturma, Deloitte'un ABD'deki iştiraklerinin 'Çeşitlilik, Eşitlik ve Kapsayıcılık' (DEI) odaklı uygulamalarının federal istihdam yasalarını ihlal ettiği iddiasına dayanıyor. DOJ, Deloitte'un işe alım ve terfi süreçlerinde ırk, renk, din, cinsiyet ve ulusal köken gibi kriterlere göre 'demografik hedefler' belirlediğini ve bu hedeflerin fiilen kota uygulamasına dönüştüğünü belirtti. Özellikle 2020-2022 yılları arasında şirketin üst düzey pozisyonlar için belirlediği hedeflerin, bazı çalışanların terfilerini olumsuz etkilediği iddia edildi.
Deloitte, yaptığı yazılı açıklamada iddiaları kabul etmediğini ancak davanın uzamasını istemediği için uzlaşma yolunu seçtiğini duyurdu. Şirket, ayrıca önümüzdeki üç yıl boyunca DEI uygulamalarını gözden geçireceğini ve federal yasalara uyum sağlamak için bağımsız bir denetçi atayacağını taahhüt etti. Bu gelişme, Trump yönetiminin Ocak ayından bu yana federal kurumlarda ve özel sektörde DEI programlarını kısıtlama yönündeki kararlılığını bir kez daha gözler önüne serdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ABD'de DEI Karşıtı Dalga
Deloitte'a yönelik bu uzlaşma, ABD'de DEI karşıtı hareketin yalnızca federal kurumlarla sınırlı kalmadığını, özel sektörde de etkili olduğunu gösteriyor. Başkan Trump'ın göreve gelmesinin ardından imzaladığı kararnamelerle federal kurumlardaki DEI ofisleri kapatılmış, devlet sözleşmeleri yapan şirketlerin DEI programlarını kaldırmaları istenmişti. Bu süreçte birçok büyük şirket, yasal baskılardan çekinerek DEI hedeflerini gözden geçirdi veya tamamen kaldırdı. Deloitte vakası, bu politikanın yalnızca siyasi bir söylem olmadığını, mali yaptırımlarla desteklendiğini ortaya koyuyor.
Uzmanlar, bu gelişmenin küresel danışmanlık ve teknoloji sektörlerinde 'caydırıcı bir etki' yaratacağı görüşünde. Deloitte'un yanı sıra McKinsey, Accenture gibi diğer büyük danışmanlık firmalarının da benzer soruşturmalarla karşı karşıya kalabileceği belirtiliyor. Avrupa Birliği'nde ise DEI programları genellikle yasal zorunluluklardan ziyade kurumsal sosyal sorumluluk kapsamında görülüyor. Ancak ABD merkezli çok uluslu şirketlerin küresel politikalarını etkileyen bu yaptırımlar, Avrupa'daki bağlı kuruluşlarda da DEI bütçelerinin kısılmasına neden olabilir. Deloitte'un anlaşma kapsamında federal sözleşmelerden men edilmemesi, şirketin kamu ihalelerinde kalmaya devam etmesini sağlayacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Deloitte'un Türkiye ofisi, küresel ağın bir parçası olarak bu uzlaşmanın doğrudan bir muhatabı değil. Ancak ABD'de artan DEI karşıtı düzenlemeler, Türkiye'de faaliyet gösteren çok uluslu şirketlerin insan kaynakları politikalarını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye'de yasal olarak zorunlu olmayan DEI uygulamaları, küresel merkezlerin aldığı kararlar doğrultusunda şekilleniyor. ABD merkezli firmaların Türkiye'deki ofislerinde benzer bir 'ürkeklik' oluşabilir. Öte yandan bu durum, Türkiye'nin dezavantajlı gruplara yönelik istihdam politikalarında uluslararası standartlardan sapmasına yol açabileceği endişesini doğuruyor. Yine de bu gelişme, ABD iç siyasetinin küresel şirketler üzerindeki etkisinin bir örneği olarak değerlendirilmeli.
