Tibet Budizmi'nin ruhani lideri Dalay Lama, 12 Mart 2025'te Hindistan'ın başkenti Yeni Delhi'de özel bir hastanede sol diz protez ameliyatı oldu. 89 yaşındaki din adamının sağlık durumunun iyi olduğu ve birkaç gün içinde taburcu edilmesinin beklendiği bildirildi. Ameliyat, Dalay Lama'nın 2024 yılında New York'ta sağ dizine tam protez takılmasının ardından gelen ikinci büyük ortopedik müdahale oldu.
Ameliyatın detayları ve sağlık geçmişi
Dalay Lama'nın kişisel doktoru Dr. Tsewang Tamdin, ameliyatın başarılı geçtiğini ve liderin rehabilitasyon sürecine başladığını açıkladı. Sol diz kapağındaki aşınma ve kireçlenme nedeniyle yapılan operasyon, modern tıbbın sunduğu minimal invaziv tekniklerle gerçekleştirildi. Dalay Lama, uzun yıllardır diz ağrıları çekiyordu; 2023'te sağ dizi için de benzer bir ameliyat geçirmiş, ancak 2024'te New York'taki özel bir merkezde tam protez yenilenmesi yapılmıştı.
Tibetli mülteci topluluğu ve dünyanın dört bir yanındaki Budistler, Dalay Lama'nın sağlık durumunu yakından takip ediyor. Sürgündeki Tibet hükümeti sözcüsü, Dalay Lama'nın tedavi sürecinde olduğunu, ancak ruhani liderliğini sürdürdüğünü ve günlük meditasyonlarını aksatmadığını belirtti. Dalay Lama'nın yaşı ilerlese de entelektüel ve manevi faaliyetlerine devam etmesi, takipçileri arasında moral kaynağı oluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Dalay Lama'nın sağlık sorunları, sadece Tibet diasporası için değil, aynı zamanda Çin-Hindistan ilişkileri bağlamında da dikkatle izleniyor. Çin yönetimi, Dalay Lama'yı 'bölücü' olarak nitelendirirken, Hindistan hükümeti 1959'dan beri ruhani lidere ve binlerce Tibetli mülteciye ev sahipliği yapıyor. Son yıllarda Hindistan'ın Çin karşısında Dalay Lama'ya verdiği desteği kısmen azalttığına dair haberler çıksa da, resmi olarak Hindistan, Tibetli mültecilerin insani ihtiyaçlarını karşılamaya devam ediyor.
BM Mülteciler Yüksek Komiserliği verilerine göre, Hindistan'da yaklaşık 100 bin Tibetli mülteci yaşıyor. Dalay Lama'nın vefatı halinde Tibet özerk hareketinin nasıl şekilleneceği belirsizliğini koruyor. Öte yandan, Çin yönetimi Tibet'te ekonomik kalkınma ve dini özgürlükler konusunda farklı bir anlatı sunuyor. Bu durum, uluslararası toplumda insan hakları tartışmalarını da beraberinde getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Dalay Lama'nın sağlık durumu, Türkiye'nin Çin ile olan ekonomik ve diplomatik ilişkileri bağlamında doğrudan bir etki yaratmasa da, Uygur Türklerinin yaşadığı Doğu Türkistan (Sincan) bölgesine yönelik politikalarıyla dolaylı olarak ilişkilidir. Türkiye, Çin'e karşı dengeli bir dış politika izlerken, Budist liderin durumu, Çin'in azınlık politikalarına yönelik uluslararası eleştirileri yeniden gündeme getirebilir. Ayrıca, Hindistan ile Türkiye arasındaki ilişkilerde Tibet faktörü önemli bir parametre olmasa da, iki ülke arasındaki stratejik iş birliği bağlamında insan hakları konuları zaman zaman gündeme gelebilmektedir. Bu nedenle, Dalay Lama'nın sağlık durumu, bölgesel insan hakları tartışmalarının bir parçası olarak takip edilebilir.
