Eski ABD Başkanı Barack Obama döneminde NATO Daimi Temsilcisi olarak görev yapan Ivo Daalder, Bloomberg’e yaptığı açıklamada, ABD Başkanı Donald Trump’ın kurallara uyan bir lider olmadığını ve bu hafta Türkiye’de düzenlenecek NATO zirvesinin en iyi sonucunun ittifakın bir gün daha varlığını sürdürebilmesi olduğunu söyledi. Daalder’in yorumları, ittifak içinde derin görüş ayrılıklarının yaşandığı bir dönemde geldi. Trump’ın geleneksel müttefiklere yönelik eleştirileri, savunma harcamaları konusundaki baskıları ve Rusya ile ilişkilerindeki belirsizlik, NATO’nun geleceğine dair soru işaretlerini artırıyor.
Trump’ın Kuralları Sorgulayan Liderliği
Daalder, Trump’ın uluslararası anlaşmalara ve ittifak normlarına bağlı kalmayan bir yaklaşım sergilediğini vurguladı. Trump’ın önceki zirvelerde NATO müttefiklerini hedef alan söylemleri, ittifak içinde güven bunalımına yol açtı. Özellikle 2018 Brüksel Zirvesi’nde Trump’ın Almanya’yı Rus doğalgazına bağımlı olmakla suçlaması ve savunma harcamalarını artırmayan üyeleri eleştirmesi hafızalarda tazeliğini koruyor. Daalder, Trump’ın “kurallara uymayan bir oyuncu” olarak nitelendirilmesinin altını çizerek, bu durumun NATO’nun karar alma mekanizmalarını zorlaştırdığını belirtti. İttifakın işleyişi, üyeler arasında ortak değerler ve güven üzerine kurulu olduğundan, böyle bir liderliğin uzun vadede sürdürülebilir olmadığına dikkat çekti.
NATO’nun Geleceği ve Zirveden Beklentiler
NATO zirvesi, 9-11 Temmuz 2024 tarihleri arasında Washington’da düzenleniyor. Bu zirve, ittifakın 75. kuruluş yıldönümüne denk gelirken, aynı zamanda Ukrayna savaşının gölgesinde gerçekleşiyor. Daalder, zirvenin başarısını “ittifakın hayatta kalması” olarak tanımlarken, asıl önemli konuların Ukrayna’ya destek, savunma harcamaları ve Çin ile ilişkiler olduğunu ifade etti. ABD’nin Ukrayna’ya sağladığı askeri yardımın sürekliliği konusunda endişeler bulunuyor. Ayrıca, Trump’ın yeniden başkan seçilmesi durumunda NATO’dan çekilme olasılığı gündemdeki yerini koruyor. Zirvede, üye ülkelerin GSYH’lerinin yüzde 2’sini savunmaya ayırma taahhüdünün gözden geçirilmesi ve yeni hedefler belirlenmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO’nun güney kanadında stratejik bir ülke olarak hem ittifakın güvenliği hem de kendi çıkarları açısından kritik bir konumda. Trump’ın kurallara uymayan liderliği, Türkiye’nin NATO içindeki manevra alanını etkileyebilir. Özellikle İsveç’in NATO üyeliği süreci ve Türkiye’nin F-16 talepleri gibi konularda ABD ile yaşanan gerginlikler, bu zirvede masaya yatırılacak. Türkiye, savunma harcamalarında NATO ortalamasının üzerinde bir paya sahip olduğu için Trump’ın harcama baskısından doğrudan etkilenmiyor. Ancak, ittifak içindeki güven bunalımı, Türkiye’nin Batı ile ilişkilerinde belirsizlik yaratabilir. Öte yandan, Türkiye’nin Rusya ile geliştirdiği dengeli ilişkiler, NATO’nun Doğu Avrupa savunmasında önemli bir role sahip olmasını sağlıyor. Zirveden çıkacak kararlar, Türkiye’nin hem NATO’daki konumunu hem de bölgesel güvenlik politikalarını şekillendirecek.
