ABD'de Cumhuriyetçi Partili kongre üyeleri, Yüksek Mahkeme'nin bu hafta doğumla vatandaşlık hakkını anayasal bir hak olarak onaylayan kararının ardından, bu kararı etkisiz kılmak için yasal düzenlemeler üzerinde çalışıyor. Çeşitli Cumhuriyetçi milletvekilleri, doğumla vatandaşlığı sınırlandırmayı hedefleyen yasa tasarıları sundu veya sunmayı planlıyor. Bu tasarılar, özellikle belgesiz göçmen çocuklarının vatandaşlık almasını engellemeye odaklanıyor. Yüksek Mahkeme kararı, 14. Anayasa Değişikliği'nin doğumla vatandaşlık garantisini teyit ederek, bu alandaki yıllardır süren tartışmalara son noktayı koydu. Ancak Cumhuriyetçiler, yargı kararını aşmak için alternatif yollar arıyor.
Gelişmenin arka planı
Doğumla vatandaşlık hakkı (jus soli), ABD'de 14. Anayasa Değişikliği ile 1868'de güvence altına alındı. Bu değişiklik, ABD'de doğan herkesin vatandaş olduğunu belirtiyor. Ancak son yıllarda, özellikle belgesiz göçmen sayısındaki artışla birlikte, bu hak tartışma konusu oldu. Eski Başkan Donald Trump ve bazı Cumhuriyetçiler, doğumla vatandaşlığın kaldırılmasını savundu. Yüksek Mahkeme bu hafta oybirliğiyle, 14. Değişiklik'in doğumla vatandaşlığı açıkça tanıdığına ve bu hakkın yasama yoluyla sınırlandırılamayacağına hükmetti.
Cumhuriyetçi Temsilciler Meclisi üyesi Chip Roy, doğumla vatandaşlığı kısıtlayan bir yasa tasarısı sundu. Tasarı, ABD'de doğan çocukların en az bir ebeveyninin ABD vatandaşı veya yasal daimi ikamet sahibi olması şartını getiriyor. Başka bir Cumhuriyetçi vekil olan Matt Gaetz ise, Yüksek Mahkeme'nin yargı yetkisini sınırlamayı amaçlayan bir yasa teklifi hazırladı. Bu tür girişimlerin anayasal olarak geçerliliği ise belirsiz; zira Yüksek Mahkeme kararları ancak anayasa değişikliği ile değiştirilebiliyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Doğumla vatandaşlık tartışması sadece ABD'ye özgü değil. Dünya genelinde birçok ülke, jus soli (toprak hakkı) veya jus sanguinis (kan hakkı) esasına dayalı vatandaşlık sistemleri kullanıyor. Avrupa Birliği'nde 27 ülkeden yalnızca 10'u sınırsız doğumla vatandaşlık tanırken, diğerleri kısıtlamalar uyguluyor. Kanada ve Meksika ise sınırsız doğumla vatandaşlık sunan diğer Kuzey Amerika ülkeleri. ABD'nin bu konudaki kararları, özellikle Latin Amerika ülkelerinden gelen göçmen aileler üzerinde doğrudan etkili oluyor. Ayrıca, ABD'deki bu tartışmalar, diğer ülkelerdeki göçmen politikalarına da yansıyor; Avustralya gibi ülkeler son yıllarda doğumla vatandaşlığı sınırlandırma eğiliminde.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, vatandaşlık konusunda kan esasına dayalı (jus sanguinis) bir sistem izliyor. ABD'deki bu tartışmalar, Türkiye'nin göçmen politikaları açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. ABD'nin doğumla vatandaşlığı sınırlaması, özellikle Türkiye'den ABD'ye göç eden ailelerin çocuklarını etkileyebilir. Ancak Türk vatandaşlarının çoğu ABD'de yasal yollarla bulunduğu için doğrudan bir etki beklenmiyor. Küresel çapta göç akımlarının yeniden şekillenmesi, Türkiye'nin de göçmen politikalarını etkileyebilir; zira Türkiye, uluslararası göç koridorlarında stratejik bir konumda yer alıyor. Bu nedenle, ABD'deki vatandaşlık tartışmalarının yakından takip edilmesi gerekiyor.
