Başkan Donald Trump ile Senato’daki Cumhuriyetçi çoğunluk arasındaki hassas ittifak, bu hafta itibarıyla ciddi bir kırılma noktasına ulaştı. Parti içi muhalefetin giderek daha sesli hale gelmesi, Trump yönetiminin yasama gündemini ve 2026 ara seçim öncesindeki siyasi dengeleri doğrudan tehdit ediyor. Son günlerde yaşanan bir dizi açık anlaşmazlık, Beyaz Saray ile Capitol Hill arasındaki bağların ne kadar yıprandığını gözler önüne serdi.
Gelişmenin arka planı
Anlaşmazlığın fitilini ateşleyen en belirgin olay, Trump’ın geçen hafta yaptığı ve Senato Cumhuriyetçilerinin haftalardır üzerinde çalıştığı sağlık reformu yasa tasarısını “başarısızlık” olarak nitelendirdiği açıklamalar oldu. Başkan, kendi partisinin senatörlerini “yeterince destek vermemekle” suçlarken, bazı Cumhuriyetçi senatörler de Trump’ın müzakerelerdeki tutumunun projeyi baltaladığı görüşünde. Özellikle Senato Çoğunluk Lideri John Thune ile Beyaz Saray arasında son dönemde yaşanan telefon görüşmelerinde tansiyonun yükseldiği bildiriliyor. Thune, basına sızdırılan bir açıklamasında partinin yasama önceliklerinin belirlenmesinde başkanın doğrudan müdahalesinin yapıcı olmadığını ima etti.
Bunun yanı sıra, Trump’ın geçen hafta üç Cumhuriyetçi senatöre yönelik sert eleştirileri parti içindeki çatlakları derinleştirdi. Başkan, bu senatörleri “RINO” (sadece ismen Cumhuriyetçi) olarak nitelendirirken, söz konusu senatörler de bütçe komitesinde önemli görevler üstleniyor ve Trump’ın bazı adaylıklarının onay sürecini yavaşlatma gücüne sahip. Bu kişisel saldırılar, Senato’daki Cumhuriyetçi grup toplantısında rahatsızlıkla karşılandı. Birden fazla senatör, partinin birliğini korumak adına başkanın dilini yumuşatması gerektiğini savundu.
Siyasi gözlemciler, bu gerilimin aslında yeni olmadığını, ancak 2024 başkanlık seçimleri sonrası Kongre’nin ilk büyük yasama zaferi olarak görülen bütçe düzenlemesi görüşmeleri sırasında su yüzüne çıktığını belirtiyor. Thune liderliğindeki Senato yönetimi, Trump’ın taleplerine rağmen bazı harcama kalemlerini keserek kendi tasarısını geçirmeye çalışıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Washington’daki bu siyasi kriz, yalnızca Amerikan iç siyasetini değil, ABD’nin küresel taahhütlerini de doğrudan etkileyebilecek potansiyele sahip. Senato’nun dış politika ve savunma harcamalarını içeren bütçe paketinde yaşanacak bir tıkanma, özellikle Ukrayna’ya yapılan askeri yardım, NATO’nun ortak savunma harcamaları ve Çin’e karşı ticaret politikaları gibi kritik alanlarda belirsizlik yaratıyor. Avrupalı müttefikler, Kongre’deki kilitlenmenin ABD’nin savunma taahhütlerini zayıflatmasından endişe ediyor.
Diplomatik çevrelerde, Trump yönetimi ile Senato arasındaki gerilimin Orta Doğu’da yeni bir barış sürecini yürütme kabiliyetini de sınırlayabileceği konuşuluyor. Özellikle Suudi Arabistan ile savunma anlaşması ve İsrail-Filistin meselesinde ilerleme, Senato’nun onayına bağlı olduğu için parti içi çatlak bu süreçleri yavaşlatabilir. Rusya-Ukrayna savaşında ise Senato’nun askıya aldığı bir ek yardım paketi, Trump’ın muhalif senatörlerle uzlaşması halinde yeniden gündeme gelebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD’de Cumhuriyetçi Parti içindeki bu çatlak, Türk-Amerikan ilişkileri açısından dolaylı ama önemli sonuçlar doğurabilir. Senato’nun dış yardım ve silah satışı onay mekanizmalarındaki kilitlenme, Türkiye’nin F-16 modernizasyonu ve diğer savunma tedarik süreçlerini olumsuz etkileyebilir. Öte yandan, Trump’ın Kongre üzerindeki kontrolünün zayıflaması, Türkiye’ye yönelik yaptırım kararlarının Senato’da daha öngörülemez hale gelmesine yol açabilir. Ankara, Washington’daki bu iç siyasi dalgalanmayı yakından takip ederken, NATO müttefiki ABD’nin karar alma süreçlerindeki bu kırılganlığın küresel güvenlik dengelerine etkisini de hesaplamak zorunda. Türkiye, bu dönemde çok taraflı diplomasi kanallarını güçlendirerek olası riskleri yönetmeye çalışacaktır.
