Pakistan'ın Punjab eyaletindeki Faisalabad kentinde bulunan Allama Iqbal Industrial City, Çin-Pakistan Ekonomik Koridoru'nun (CPEC) en önemli sanayi bölgesi olarak lanse edilmesine rağmen, saha araştırmaları bölgedeki altyapı eksikliklerinin yatırımları tehdit ettiğini ortaya koydu. 327 milyar rupiyi aşan yatırıma karşın, firmalar yetersiz atık su altyapısı, güvenilmez kamu hizmetleri ve toplu taşıma yokluğundan şikayetçi. Bu durum, CPEC'in sanayi işbirliği ayağının vaat ettiği ekonomik dönüşümün önünde ciddi bir engel oluşturuyor.
CPEC'in Sanayi Hamlesi ve Sahadaki Gerçekler
Allama Iqbal Industrial City, CPEC kapsamında kurulan dokuz özel ekonomik bölgeden (SEZ) biri olarak 2019'da temeli atılmış ve Pakistan'ın sanayileşme stratejisinin kalbine yerleştirilmişti. Bölge, özellikle tekstil, ilaç, gıda işleme ve otomotiv yan sanayi firmalarını cezbetmeyi hedefliyor. Ancak saha araştırması, bölgede faaliyet gösteren şirketlerin temel altyapı hizmetlerinden yoksun olduğunu gösteriyor. Firmalar, atık su arıtma tesislerinin yetersiz olduğunu, endüstriyel atıkların uygun şekilde bertaraf edilemediğini belirtiyor. Ayrıca elektrik ve su kesintileri üretim sürekliliğini tehdit ediyor; birçok firma jeneratör ve su tankeri gibi ek maliyetlerle kendi çözümlerini üretmek zorunda kalıyor. Toplu taşıma ağının bulunmaması ise işçilerin bölgeye ulaşımını zorlaştırarak işgücü verimliliğini düşürüyor.
Yatırım rakamları etkileyici görünse de, altyapı yatırımlarının bu fonlarla paralel gitmediği anlaşılıyor. 327 milyar rupilik yatırımın büyük bölümü özel sektör tarafından fabrika inşaatı ve makine-teçhizata yönlendirilmiş; kamu altyapı harcamaları ise geride kalmış. Uzmanlar, CPEC'in ilk aşamasında enerji ve ulaştırma projelerine odaklanıldığını, ancak sanayi bölgelerinin ihtiyaç duyduğu su, atık ve lojistik altyapısının ihmal edildiğini vurguluyor. Bu durum, bölgenin cazibesini azaltarak potansiyel yatırımcıların başka ülkelere yönelmesine neden olabilir.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
CPEC, Çin'in Kuşak ve Yol Girişimi'nin (BRI) amiral gemisi projesi olarak 62 milyar dolarlık bir yatırım hacmine sahip. Proje, Pakistan'ın Gwadar limanından Çin'in batısına uzanan bir ticaret ve enerji koridoru oluşturmayı amaçlıyor. Ancak sanayi bölgelerindeki altyapı sorunları, projenin sürdürülebilirliği ve itibarı açısından risk oluşturuyor. Çinli yatırımcılar da bu eksikliklerden etkilenebilir; zira birçok Çinli firma bu bölgelerde ortak girişimlerle yer alıyor. Ayrıca Pakistan'ın ekonomik kırılganlığı, döviz rezervlerindeki yetersizlik ve enerji krizleri, yatırımların verimliliğini şimdiden sorgulatıyor. Bölgesel olarak, Hindistan ve Orta Asya ülkeleri alternatif ticaret koridorları geliştirmeye çalışırken, CPEC'in vaat ettiği entegrasyonun sekteye uğraması jeopolitik dengeleri etkileyebilir. Küresel ölçekte ise BRI projelerinin borç sürdürülebilirliği ve yerel ihtiyaçlara uygunluğu tartışmaları yeniden alevlenebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Pakistan'daki CPEC sanayi bölgesindeki altyapı sorunları, Türkiye'nin Orta Koridor girişimi ve Türk Devletleri Teşkilatı üzerinden yürüttüğü bağlantısallık stratejileri açısından ders niteliğinde. Türk müteahhitlik firmaları bölgede projeler üstlenebilir; ancak benzer altyapı eksiklikleri risk oluşturuyor. Ayrıca Pakistan'ın istikrarsız yatırım ortamı, Türkiye'nin Asya'ya açılımında alternatif güzergahların önemini artırıyor. Orta Koridor'un sorunsuz işlemesi için altyapı yatırımlarının koordineli yürütülmesi gerektiği bir kez daha ortaya çıkıyor.
