Colorado, ulaşım ağ şirketleri (Uber, Lyft gibi) için ABD'deki en kapsamlı güvenlik düzenlemelerini içeren bir yasayı onaylayarak eyaletler arasında bir ilke imza attı. Vali Jared Polis tarafından imzalanan yasa, sürücülerin her yıl sabıka kaydı kontrolünden geçmesini, parmak izi doğrulamasını ve araç güvenlik denetimlerini zorunlu kılıyor. Ayrıca, sahte hesaplar ve dolandırıcılık faaliyetlerine karşı sıkı önlemler içeriyor. Bu düzenleme, yolcu güvenliğini artırmayı ve sektördeki güveni tesis etmeyi hedefliyor.
Gelişmenin arka planı ve diğer eyaletlerle karşılaştırma
Colorado'nun yasası, sürücülerin yıllık geçmiş kontrollerini ve parmak izi tabanlı arkaplan taramalarını gerektiriyor. Bu, çoğu eyalette sadece isim ve doğum tarihiyle yapılan kontrollerden çok daha sıkı. Kaliforniya, New York ve Teksas gibi büyük eyaletler benzer düzenlemeler yapmış olsa da, Colorado'nun kapsamı daha geniş. Örneğin, Kaliforniya'da sürücülerin her yıl kontrol edilmesi gerekmezken, Colorado'da bu zorunlu. Ayrıca, Colorado yasası, şirketlerin güvenlik ihlallerini bildirmesini ve yolculara şeffaf bilgi sunmasını da şart koşuyor.
Uber ve Lyft gibi şirketler, başlangıçta yasaya karşı çıksa da, sonunda müzakere masasına oturdu. Şirketler, sıkı kontrollerin maliyet artışına ve sürücü kaybına yol açabileceğini savundu. Ancak yasa, yolcu güvenliği savunucuları tarafından memnuniyetle karşılandı. Colorado, 2023 yılında 150 milyondan fazla rideshare seyahati kaydetti ve bu alandaki şikayetlerin %30'u güvenlik endişeleriyle ilgiliydi.
Diğer eyaletlerdeki durum ise farklılık gösteriyor. Washington D.C., parmak izi kontrollerini zorunlu kılan ilk bölge olurken, Illinois ve Massachusetts benzer yasaları tartışıyor. Federal düzeyde ise kapsamlı bir düzenleme henüz mevcut değil. Bu nedenle Colorado, diğer eyaletler için bir model oluşturabilir.
Bölgesel ve küresel boyut
Colorado'nun yasası, sadece ABD'de değil, dünya genelinde rideshare güvenlik düzenlemelerine ilham verebilir. Avrupa Birliği, 2022'de dijital hizmetler yasası kapsamında platformları düzenlerken, sürücü kontrolleri gibi spesifik konulara odaklanmamıştı. Londra gibi şehirler, Uber'i lisanslarken sıkı denetimler uyguluyor, ancak bu henüz ulusal bir politikaya dönüşmedi.
Gelişmekte olan ülkelerde, Hindistan ve Brezilya gibi ülkelerde rideshare kazaları ve güvenlik ihlalleri sıkça gündeme geliyor. Colorado'nun modeli, bu ülkelerdeki düzenleyicilere de yol gösterebilir. Özellikle parmak izi doğrulaması ve yıllık kontroller, dijital platformlarda güvenlik standardını yükseltebilir. Ancak maliyetler ve veri gizliliği endişeleri, bu modelin küresel ölçekte uygulanabilirliğini sınırlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de rideshare hizmetleri, BiTaksi ve Uber gibi uygulamalarla yaygınlaşmış durumda. Ancak mevcut düzenlemeler, sürücülerin geçmiş kontrolleri ve araç denetimleri konusunda Colorado'nun standartlarının gerisinde. Türkiye'de 2024 yılında rideshare şikayetlerinin %25'i sürücü kaynaklı güvenlik sorunlarından oluşuyor. Bu yasa, Türk yetkililere benzer bir modelin uygulanabilirliğini düşünmeleri için bir referans sunuyor. Özellikle turizm sezonunda artan taleplerle birlikte, sıkı kontroller hem yolcu güvenliğini artırabilir hem de sektördeki güveni tazeleyebilir. Ancak Türkiye'deki mevzuat altyapısı ve uygulama kapasitesi, Colorado'nun sistemini birebir kopyalamaya engel olabilir. Yine de bu gelişme, küresel bir trendin habercisi olarak değerlendirilebilir.
