Çin'in stratejik bir hamlesi, yapay zeka (AI) çipleri üretiminde kritik öneme sahip bir kimyasalın tedarik zincirini tehdit ediyor. Tungsten hekzaflorür gazı, gelişmiş yarı iletkenlerin üretiminde vazgeçilmez bir bileşen. Fiyatı son bir yılda yüzde 200'ün üzerinde artarken, iki büyük Japon üretici gelecek aydan itibaren üretimi durdurma riskiyle karşı karşıya. Bu gelişme, küresel çip endüstrisini ve özellikle Japonya'nın yarı iletken sektörünü derinden etkileyebilir.
Gelişmenin Arka Planı
Çin, dünya tungsten üretiminin yaklaşık yüzde 80'ini kontrol ediyor. Geçtiğimiz yıl uygulamaya koyduğu ihracat kısıtlamaları, tungsten hekzaflorür arzında ciddi daralmaya yol açtı. Söz konusu gaz, yarı iletken üretiminde ince film kaplama ve aşındırma işlemlerinde kullanılıyor. Japonya'nın önde gelen kimyasal üreticileri Showa Denko ve Kanto Denka Kogyo, hammadde sıkıntısı nedeniyle nisan ayından itibaren üretimi askıya almayı değerlendiriyor. Şirketler, alternatif tedarik kaynakları bulamazsa, küresel AI çip üretiminde aksamalar yaşanabilir.
Tungsten hekzaflorür fiyatı, geçen yıl kilogram başına 25 dolarken, şu anda 80 doların üzerine çıktı. Analistlere göre, bu artışın önümüzdeki aylarda daha da hızlanması bekleniyor. Japonya, yarı iletken üretiminde dünyada üçüncü sırada yer alırken, bu darboğaz ülkenin çip ihracatını ve teknoloji sektörünü olumsuz etkileyebilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Çin'in bu hamlesi, ABD ve müttefiklerinin Çin'e yönelik çip teknolojisi ihracat kısıtlamalarına bir yanıt olarak görülüyor. Washington, Pekin'in ileri çiplere erişimini sınırlamak için geçen yıl kapsamlı ihracat kontrolleri uygulamıştı. Çin ise kritik mineraller üzerindeki hakimiyetini kullanarak misilleme yapıyor. Tungsten dışında, nadir toprak elementleri ve galyum gibi malzemelerde de benzer kısıtlamalar söz konusu.
Küresel çip krizi henüz tam olarak atlatılamamışken, bu yeni tehdit tedarik zincirlerinin kırılganlığını bir kez daha gözler önüne seriyor. Japonya, Güney Kore ve Tayvan gibi ülkeler, yarı iletken üretiminde Çin'e bağımlılığı azaltmak için alternatif kaynaklar arayışına girdi. Ancak tungsten hekzaflorür üretiminin Çin dışındaki kapasitesi sınırlı. ABD ve Avrupa'da da benzer tesisler bulunmakla birlikte, üretim maliyetleri ve ölçek ekonomisi nedeniyle kısa vadede Çin'in yerini almaları mümkün görünmüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yarı iletken üretiminde büyük bir oyuncu olmasa da, küresel çip tedarik zincirindeki aksamalar dolaylı olarak ülkeyi etkileyebilir. Otomotiv, beyaz eşya ve elektronik sektörlerinde çip kullanımı yaygın. Türkiye'nin savunma sanayiinde de yerli çip geliştirme çalışmaları sürüyor. Bu kriz, Türkiye'ye kritik teknolojilerde dışa bağımlılığı azaltma ve alternatif tedarikçilerle iş birliği yapma fırsatı sunuyor. Ayrıca, Türkiye'nin maden kaynakları açısından zengin olması, tungsten gibi stratejik minerallerde üretim kapasitesini artırma potansiyelini akla getiriyor. Uzun vadede, bu tür krizler Türkiye'nin teknolojik bağımsızlık hedeflerini hızlandırabilir.
