Çin, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimi sona erdirmek için ‘uygun bir çözüm’ bulunması çağrısında bulundu. Pekin yönetimi, boğazdaki ‘ortak endişelerin’ uygun bir yanıt gerektirdiğini belirterek, tarafları diyaloğa davet etti. Açıklama, ABD ve İran’ın Temmuz ayının üçüncü haftasında yeniden müzakere masasına oturacağı haberlerinin ardından geldi. Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, “Hürmüz Boğazı’nın istikrarı ve güvenliği, uluslararası enerji piyasaları ve küresel ekonomi için hayati öneme sahiptir. Tüm tarafları yapıcı diyalogla çözüm aramaya çağırıyoruz” dedi.
Gelişmenin Arka Planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sine ev sahipliği yapan stratejik bir su yoludur. Son yıllarda İran ile ABD arasındaki gerginlik, boğazda birkaç kez tankerlere el konulması ve askeri tatbikatlarla tırmanmıştı. ABD Başkanı Donald Trump’ın 2018’de nükleer anlaşmadan çekilmesi ve İran’a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koyması, Tahran’ı uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırmaya itmişti. İran, Basra Körfezi’ndeki petrol tankerlerine müdahale ederek ve boğazda mayın döşeyerek misilleme yapmıştı. Uluslararası Enerji Ajansı’na göre, boğazın kapatılması küresel petrol fiyatlarında yüzde 30’a varan artışa neden olabilir.
Pekin’in bu çağrısı, Çin’in bölgede artan enerji bağımlılığıyla da ilişkili. Çin, dünyanın en büyük petrol ithalatçısı ve bu ithalatın önemli bir kısmı Basra Körfezi ülkelerinden sağlanıyor. Bu nedenle Çin, boğazdaki istikrarı kendi enerji güvenliği açısından kritik görüyor. Ayrıca Çin, İran’ın en büyük ticaret ortaklarından biri ve iki ülke arasında 25 yıllık stratejik bir iş birliği anlaşması bulunuyor. ABD’nin yaptırımlarına rağmen Çin, İran’dan petrol ithalatını sürdürüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı’ndaki gerginlik sadece iki ülkeyi ilgilendirmiyor; Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Katar gibi Körfez monarşileri de boğazın güvenliğine bağımlı. Bu ülkeler, petrol ihracatlarının büyük kısmını bu su yolu üzerinden yapıyor. Ayrıca, Çin ve Hindistan gibi Asya ekonomileri de enerji ihtiyaçlarını karşılamak için boğazı kullanıyor. ABD, Beşinci Filo’suyla bölgede askeri varlık bulunduruyor ve boğazın serbest geçişini sağlamak için uluslararası koalisyonlara liderlik ediyor. İran ise boğazı kontrol edebilecek askeri kapasiteye sahip olduğunu sık sık vurguluyor.
Temmuz ayında başlayacak görüşmeler, tarafların nükleer meseleler ve bölgesel güvenlik konularını ele alması bekleniyor. Ancak Çin’in arabuluculuk rolü, Pekin’in bölgede artan diplomatik ağırlığını gösteriyor. Çin, daha önce de Suudi Arabistan ile İran arasında yapılan uzlaşma görüşmelerine ev sahipliği yapmıştı. Uzmanlar, Çin’in bu girişimlerle ABD’nin Ortadoğu’daki etkisini dengelemeye ve kendi nüfuz alanını genişletmeye çalıştığını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler, Türkiye’nin enerji güvenliği ve dış politikası açısından önem taşıyor. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının büyük bir kısmını Ortadoğu ve Basra Körfezi ülkelerinden karşılıyor. Boğazın güvenliği, enerji fiyatlarının istikrarı ve tedarik zincirlerinin kesintisiz işlemesi için kritik. Ayrıca Türkiye, İran ve Körfez ülkeleriyle dengeli ilişkiler yürütmeye çalışırken, ABD ile NATO müttefiki olarak bağlarını sürdürüyor. Çin’in arabuluculuk çabaları, Ankara’nın da desteklediği çok taraflı diplomasi anlayışına uygun. Ancak Türkiye, enerji arz güvenliği için alternatif güzergâhları (Kuzey Irak-Türkiye petrol boru hattı, Trans-Anadolu Doğalgaz Boru Hattı) geliştirmeye devam etmeli. Bu nedenle, boğazdaki herhangi bir krizin Türkiye’ye olası etkileri dikkatle izlenmeli.
