Çin Dışişleri Bakanlığı, ABD Savunma Bakanlığı'nın (Pentagon) Çinli teknoloji devi Alibaba ile elektrikli araç üreticisi BYD'yi 'askeri bağlantılı şirketler' listesine eklemesine sert tepki gösterdi. Pekin yönetimi, Washington'u bu 'yanlış uygulamaları' düzeltmeye çağırırken, Çinli firmaların çıkarlarını korumak için gerekli adımları atacağını bildirdi. Karar, iki ülke arasında ticaret ve teknoloji alanında artan gerilimin yeni bir yansıması olarak değerlendiriliyor.
ABD'nin kara listesi ve Çin'in tepkisi
ABD Savunma Bakanlığı, 6 Ocak 2025'te güncellediği 'Çin Askeri Şirketleri' listesine, aralarında Alibaba Group, BYD, Didi Global, JD.com, Meituan ve SenseTime gibi önde gelen Çinli şirketlerin de bulunduğu birçok firmayı ekledi. Liste, ABD'nin 1999 tarihli Ulusal Savunma Yetkilendirme Yasası kapsamında oluşturulmuş olup, bu listede yer alan şirketlerin doğrudan Çin ordusuyla bağlantılı olduğu veya onunla işbirliği yaptığı iddia ediliyor. Ancak listeye alınan şirketlerin çoğu, bu suçlamaları reddediyor ve herhangi bir askeri bağlarının bulunmadığını vurguluyor.
Çin Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Guo Jiakun, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, ABD'nin bu kararının uluslararası ticaret kurallarını ihlal ettiğini ve piyasa ekonomisi ilkelerine aykırı olduğunu belirtti. Guo, 'ABD, Çinli şirketleri haksız yere hedef alarak kendi ulusal güvenlik kavramını genişletiyor ve bu, normal ticari faaliyetleri ciddi şekilde etkiliyor. Pekin, Washington'u bu yanlış uygulamaları derhal düzeltmeye çağırıyor. Aksi takdirde Çin, şirketlerimizin meşru hak ve çıkarlarını korumak için gerekli önlemleri alacaktır' ifadelerini kullandı.
Alibaba ve BYD gibi dev şirketlerin listeye eklenmesi, yatırımcılar arasında endişe yarattı. Alibaba'nın hisseleri habercilerin ardından Hong Kong Borsası'nda yüzde 2,5 değer kaybederken, BYD'nin hisseleri yüzde 1,8 geriledi. Analistler, listenin doğrudan bir yaptırım anlamına gelmediğini ancak ABD'li yatırımcılar ve şirketler için itibar riski oluşturduğunu ve potansiyel olarak ticari ilişkileri zorlaştırabileceğini belirtiyor.
Küresel ticaret savaşının yeni cephesi
ABD'nin bu hamlesi, Trump yönetimi döneminde başlatılan ve Biden yönetimi tarafından da sürdürülen Çin'e yönelik teknoloji ve ticaret baskılarının bir parçası olarak görülüyor. Özellikle yarı iletkenler, yapay zeka ve elektrikli araçlar gibi stratejik sektörlerde Çin'in yükselişini engellemeyi amaçlayan Washington, Huawei ve ZTE gibi şirketleri daha önce de benzer listelere almıştı. BYD, dünyanın en büyük elektrikli araç üreticilerinden biri olarak ABD pazarında büyümeyi hedeflerken, bu karar firmanın ABD'deki genişleme planlarını olumsuz etkileyebilir. Alibaba ise ABD'de cloud bilişim ve e-ticaret alanında önemli yatırımlara sahip.
Uzmanlara göre, liste sembolik bir anlam taşısa da, ABD ile Çin arasındaki güvensizliği derinleştiriyor ve iki ülke arasındaki ticaret savaşını daha da karmaşık hale getiriyor. Çin, benzer şekilde ABD'li şirketlere karşı misilleme önlemleri alabilir. Geçtiğimiz yıllarda Pekin, ABD'li firmaları 'güvenilmez varlıklar' listesine almış ve bazı Amerikan ürünlerine gümrük vergileri uygulamıştı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, küresel ticaret savaşlarının derinleştiği bir dönemde Türkiye'nin hem ABD hem de Çin ile olan ekonomik ilişkilerini yeniden değerlendirmesini gerektirebilir. Türkiye, Çin ile artan ticaret hacmi ve Kuşak ve Yol Girişimi kapsamındaki işbirlikleri nedeniyle Pekin'le dengeli bir ilişki sürdürmeye çalışırken, aynı zamanda NATO müttefiki olarak ABD ile güvenlik bağlarını korumaktadır. ABD'nin Çinli şirketlere yönelik baskıları, Türk şirketlerinin bu firmalarla ortaklıklarını veya tedarik zincirlerini etkileyebilir. Özellikle BYD gibi bir firmanın Türkiye'de de yatırım planları bulunduğu göz önüne alındığında, kara liste kararı Türk-Çin ekonomik ilişkilerinde dolaylı etkiler yaratabilir. Türkiye, bu gerilimde tarafsız kalmaya çalışsa da, küresel ticaret savaşlarından kaçınmak ve her iki ülkeyle de işbirliğini sürdürmek için diplomatik manevra kabiliyetini kullanmak zorunda kalacaktır.
