Çin Halk Kurtuluş Ordusu (HKÖ) Güney Bölgesi Komutanlığı, 27 Eylül Pazar günü Scarborough Shoal (Çince: Huangyan Adası) çevresindeki karasuları ve hava sahasında deniz ve hava unsurlarının katıldığı ortak bir tatbikat gerçekleştirdi. Tatbikat, Güney Çin Denizi'nde egemenlik iddialarının kesiştiği stratejik bir noktada yapılması nedeniyle bölgesel gerilimi artırdı. Filipinler, Scarborough Shoal'ı kendi münhasır ekonomik bölgesi içinde sayarken, Çin de bölge üzerinde tarihsel hak iddia ediyor.
Tatbikatın ayrıntıları ve askeri mesajlar
Çin resmi kaynaklarına göre tatbikat, Güney Bölgesi Komutanlığı'na bağlı deniz ve hava kuvvetlerinin koordinasyonunu test etmeyi amaçladı. Açıklamada, tatbikatın rutin bir eğitim faaliyeti olduğu ve belirli bir ülkeye yönelik olmadığı vurgulandı. Ancak askeri uzmanlar, bu tür tatbikatların Çin'in bölgedeki "egemenlik ve güvenlik çıkarlarını" koruma mesajı verdiğini belirtiyor.
Scarborough Shoal, 2012 yılında Çin ile Filipinler arasında yaşanan gerginlik sonrası fiilen Çin'in kontrolüne geçmişti. O tarihten bu yana bölgede Çin sahil güvenlik gemileri ve balıkçı filoları düzenli olarak varlık gösteriyor. Tatbikat, Çin'in deniz milisleri ve sahil güvenlik unsurlarının yanı sıra düzenli donanma unsurlarını da bölgeye kaydırdığını gösteriyor.
Çin Savunma Bakanlığı Sözcüsü, tatbikatın "yıllık eğitim planı" çerçevesinde yapıldığını, uluslararası hukuka uygun olduğunu ve başka ülkelerin haklarını ihlal etmediğini savundu. Tayvan ve Filipinler ise tatbikatı yakından izlediklerini açıkladı.
Bölgesel ve küresel boyut: Güney Çin Denizi'nde tansiyon
Güney Çin Denizi, yılda yaklaşık 3,4 trilyon dolarlık küresel ticaretin geçtiği kritik bir su yolu. Scarborough Shoal, zengin balıkçılık kaynakları ve potansiyel hidrokarbon rezervleriyle öne çıkıyor. Çin, bölgedeki dokuz kesikli hat iddiasıyla Filipinler, Vietnam, Malezya, Brunei ve Tayvan'ın egemenlik iddialarıyla çakışıyor. 2016'da Lahey'deki Daimi Hakemlik Mahkemesi, Çin'in dokuz kesikli hat iddiasını uluslararası hukuka aykırı bulmuştu; ancak Pekin bu kararı tanımıyor.
ABD, son yıllarda Güney Çin Denizi'nde "seyrüsefer serbestisi" operasyonları düzenleyerek Çin'e karşı denge politikası izliyor. 2023'te ABD, Filipinler ile savunma işbirliğini genişletmiş ve Filipinler'e ek askeri üs erişimi sağlamıştı. Çin'in son tatbikatı, ABD'nin bölgedeki müttefikleriyle yaptığı ortak tatbikatlara bir yanıt olarak da okunuyor.
Uzmanlara göre Çin, bölgede "gri bölge" taktikleriyle fiili kontrolünü pekiştiriyor. Tatbikatlar, balıkçı filoları ve sahil güvenlik devriyeleri bu stratejinin parçası. Filipinler ise uluslararası kamuoyunu harekete geçirmek için görüntü ve bilgi paylaşımını artırmış durumda.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Çin Denizi'ndeki gerilim, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de küresel ticaret yollarının güvenliği açısından dolaylı etkiler taşıyor. Türkiye, Asya'ya yönelik ihracatında bu rotayı kullanıyor; olası bir tırmanma, deniz taşımacılığı maliyetlerini ve sigorta primlerini artırabilir. Ayrıca Türkiye, NATO üyesi olarak ABD-Çin rekabetinde denge politikası izliyor. Ankara'nın Çin ile artan ekonomik işbirliği (Kuşak ve Yol projesi, turizm, enerji) bölgesel istikrarın korunmasını önemli kılıyor. Türkiye, egemenlik anlaşmazlıklarında taraf olmaktan kaçınıp diplomasiyi desteklemeli.
