Spinal müsküler atrofi (SMA) adlı genetik sinir hastalığıyla doğan çocuklar, hayatlarında ilk kez kendi başlarına ayağa kalkma deneyimini yaşadı. Çin'in önde gelen teknoloji şirketlerinden biri tarafından geliştirilen robotik dış iskelet, omurilikteki motor nöronların zamanla işlevini yitirmesine yol açan SMA hastalığıyla mücadele eden çocukların bacak kaslarını harekete geçirmelerine yardımcı oldu. Pekin'deki bir rehabilitasyon merkezinde gerçekleştirilen denemelerde, 4 ila 12 yaş arasındaki altı çocuk, giydikleri bu özel robot sayesinde birkaç saniyeliğine de olsa dik durabildi. Uzmanlar, bu teknolojinin SMA hastalarının kas güçsüzlüğü ve hareket kısıtlılığıyla mücadelesinde çığır açabileceğini belirtiyor.
Gelişmenin arka planı: SMA ve robotik dış iskelet teknolojisi
SMA, vücuttaki kasların beyinden gelen sinyalleri almasını sağlayan motor nöronların yozlaşmasına neden olan kalıtsal bir hastalık. Bu durum, zamanla kol ve bacak kaslarının zayıflamasına, yürüme, oturma hatta nefes alma gibi temel işlevlerin kaybına yol açabiliyor. Çinli mühendislerin geliştirdiği robotik dış iskelet, hastanın bacaklarına giyilen, eklem noktalarında küçük motorlar ve sensörler barındıran bir sistemden oluşuyor. Cihaz, hastanın üst bedenindeki mevcut kas hareketlerini algılayarak alt ekstremitelere destek sağlıyor. Denemelerde çocukların cihazı kullanırken yalnızca birkaç saniye ayakta kalabildiği ancak bunun bile moral ve fiziksel rehabilitasyon açısından büyük bir adım olduğu vurgulanıyor.
Şirket yetkilileri, cihazın henüz prototip aşamasında olduğunu, önümüzdeki iki yıl içinde klinik deneylerin tamamlanmasıyla seri üretime geçilmesinin planlandığını açıkladı. Benzer teknolojiler ABD ve Japonya'da da geliştirilse de Çin'deki cihazın özellikle çocuk hastalar için tasarlanmış olması ve maliyetin nispeten düşük tutulması dikkat çekiyor. SMA hastalığının tedavisinde gen terapileri de kullanılıyor ancak bu tedaviler oldukça pahalı ve her hasta için uygun olmayabiliyor. Robotik dış iskelet ise cerrahi müdahale gerektirmeyen, tekrarlanabilir bir fizik tedavi aracı olarak öne çıkıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Asya'da medikal teknoloji yarışı
Bu gelişme, Asya ülkeleri arasında medikal teknoloji alanındaki rekabetin de bir yansıması. Japonya ve Güney Kore, yaşlanan nüfusa yönelik rehabilitasyon robotlarında uzun yıllardır öncü konumda. Çin ise son on yılda yapay zeka ve robotik alanındaki dev yatırımlarıyla bu alana hızlı bir giriş yaptı. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre her 10.000 canlı doğumda yaklaşık 1-2 SMA vakası görülüyor. Hastalığın en yaygın tipi olan SMA tip 1, bebeklik döneminde başlayarak hızla ilerleyebiliyor. Çin'deki bu robotik dış iskelet çalışması, nadir görülen hastalıklarda teknolojinin yaşam kalitesini nasıl artırabileceğine dair önemli bir örnek teşkil ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de de SMA hastalığına yönelik gen terapisi ve rehabilitasyon çalışmaları sürmekle birlikte, robotik dış iskelet teknolojisi henüz yaygınlaşmış değil. Çin'deki bu gelişme, Türkiye'nin özellikle medikal teknoloji ithalatında alternatif bir kaynak olarak Çin'e yönelmesine yol açabilir. Ayrıca, yerli savunma sanayii kazanımlarının sivil sağlık teknolojilerine uyarlanması konusunda da ilham verici olabilir. Ancak bu tür cihazların Türkiye'de kullanılabilmesi için SGK geri ödeme kapsamına alınması ve sağlık turizmi açısından da değerlendirilmesi gerekebilir. Uzun vadede, bu alandaki Çin-ABD rekabeti küresel tedarik zincirlerini etkileyerek Türkiye'nin medikal cihaz politikalarını da şekillendirebilir.
