Çin'in kuzeydoğusundaki Liaoning eyaletinin Dalian kentinde Mayıs ayında bir evcil hayvan cenaze evinde, yaslı bir çift, sekiz yıldır birlikte oldukları Silver British Shorthair cinsi kedilerinin ölümü üzerine gözyaşları içinde tüylerini tarayarak ona veda etti. Kedi, kalp yetmezliği nedeniyle hayatını kaybetmişti. Bu dokunaklı sahne, Çin'de hızla büyüyen ancak büyük ölçüde denetimsiz kalan milyar dolarlık evcil hayvan cenaze sektörünün yüzünü gözler önüne seriyor.
Evcil hayvan cenaze sektörünün yükselişi
Çin'de evcil hayvan sahipliği son yıllarda hızla arttı. Artan refah ve şehirleşmeyle birlikte milyonlarca aile, kedi ve köpek gibi evcil hayvanları ailelerinin bir üyesi olarak görüyor. Bu duygusal bağ, evcil hayvanların ölümü sonrasında düzenlenen cenaze törenleri ve anma hizmetlerine olan talebi de beraberinde getirdi. Sektörün büyüklüğünün milyar dolarları aştığı tahmin ediliyor.
Dalian'daki cenaze evi gibi tesisler, evcil hayvanlar için özel olarak tasarlanmış krematoryumlar, anma törenleri ve hatta mezar taşları sunuyor. Bazı işletmeler, evcil hayvanların patilerinden alınan izlerle yapılan takılar veya özel anma videoları gibi ek hizmetler de sağlıyor. Bu hizmetlerin fiyatları birkaç yüz yuan'dan on binlerce yuan'a kadar değişebiliyor.
Ancak sektörün hızlı büyümesine rağmen, Çin'de evcil hayvan cenaze hizmetlerini düzenleyen özel bir yasa bulunmuyor. İşletmeler genellikle yerel yönetimlerin farklı yorumlarına göre faaliyet gösteriyor ve standart bir denetim mekanizması yok. Bu durum, hem tüketici hakları hem de çevre açısından riskler taşıyor.
Denetim eksikliği ve riskler
Uzmanlar, denetimsizliğin bir dizi soruna yol açtığını belirtiyor. Öncelikle, evcil hayvan cenaze hizmeti veren işletmelerin çoğu, atık bertarafı ve kremasyon süreçlerinde çevre standartlarına uymuyor olabilir. Örneğin, bazı krematoryumların filtreleme sistemleri yetersiz olabilir ve bu da hava kirliliğine neden olabilir. Ayrıca, evcil hayvanların ölüm nedenleri ve hastalıkları konusunda kayıt tutulmaması, zoonotik hastalıkların yayılma riskini artırabilir.
Tüketici açısından ise, hizmetlerin fiyatlandırılması ve kalitesi konusunda şeffaflık eksikliği var. Bazı işletmeler, yaslı evcil hayvan sahiplerinin duygusal durumundan faydalanarak fahiş fiyatlar talep edebiliyor. Ayrıca, cenaze hizmetlerinin dini ve kültürel hassasiyetlere uygunluğu konusunda da standartlar bulunmuyor.
Çin hükümeti, evcil hayvan cenaze sektörünü düzenlemek için henüz kapsamlı bir adım atmış değil. Ancak bazı yerel yönetimler, sektöre yönelik geçici düzenlemeler getirmeye başladı. Örneğin, Şanghay ve Pekin gibi büyük şehirlerde, evcil hayvan krematoryumlarının çevre izinleri alması ve belirli standartlara uyması şart koşuluyor. Fakat bu düzenlemeler ülke genelinde tutarlı değil.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin'deki bu durum, küresel evcil hayvan bakım sektöründeki genel bir eğilimin parçası. Dünya genelinde evcil hayvan sahipliği artıyor ve buna bağlı olarak evcil hayvan cenaze hizmetleri pazarı da büyüyor. ABD ve Avrupa'da bu sektör daha yerleşik ve düzenlemelere tabi. Örneğin, ABD'de evcil hayvan krematoryumları çevre koruma ajansı (EPA) düzenlemelerine uymak zorunda. Avrupa Birliği'nde ise atık yakma konusunda sıkı standartlar var.Çin'in durumu, hızlı ekonomik büyümenin beraberinde getirdiği düzenleme gecikmelerinin bir örneği olarak görülebilir. Sektörün milyar dolarlık hacmi göz önüne alındığında, denetim eksikliği hem çevresel hem de sosyal riskler taşıyor. Ayrıca, evcil hayvan sahiplerinin haklarının korunması için yasal çerçevenin oluşturulması gerekiyor.
Küresel ölçekte, evcil hayvan cenaze sektörü hızla büyüyen bir pazar. Türkiye gibi ülkelerde de benzer hizmetler yeni yeni gelişiyor. Bu nedenle, Çin'deki denetim eksikliği, diğer ülkeler için bir uyarı niteliği taşıyor. Düzenleyici otoritelerin, sektörün büyümesini izleyerek uygun standartları belirlemesi önemli.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de evcil hayvan sahipliği son yıllarda artış gösteriyor ve evcil hayvan cenaze hizmetleri yeni bir sektör olarak ortaya çıkıyor. Çin'deki denetimsizlik, Türkiye için bir ders niteliğinde: sektör büyümeden önce yasal düzenlemelerin yapılması, çevre ve tüketici hakları açısından kritik. Ayrıca, Türkiye'de evcil hayvan kayıt sisteminin güçlendirilmesi ve krematoryum standartlarının belirlenmesi, olası sağlık risklerini önleyebilir. Küresel ölçekte ise, bu tür hizmetlerin uluslararası standartlara uyum sağlaması, hayvan refahı ve çevre koruma açısından önemli. Türkiye, AB uyum sürecinde bu alanda da mevzuat çalışmaları yapabilir.
Öte yandan, evcil hayvan cenaze sektörünün denetimsizliği, sadece Çin'e özgü değil; hızla büyüyen ekonomilerde yaygın bir sorun. Türkiye'nin, bu alanda farkındalık yaratması ve düzenleyici çerçeveyi oluşturması, hem toplum sağlığı hem de çevre için faydalı olacaktır.
