Çin'in Laos'ta açtığı hava kuvvetleri eğitim merkezi, Vietnam'da rahatsızlık yarattı. Gözlemcilere göre tesis, Vientiane'nin ordusunu modernize etmeyi ve Pekin, Moskova ile Hanoi arasındaki savunma ilişkilerini dengede tutmayı amaçlasa da, bölgesel güç dengesini değiştirebilir. Çin Ulusal Savunma Bakanlığı geçtiğimiz salı günü yaptığı açıklamada, ortak destek ve eğitim tesisinin faaliyete geçtiğini duyurdu.
Gelişmenin arka planı
Çin Savunma Bakanlığı Sözcüsü Zhang Xiaogang, basın toplantısında, "Çin ve Laos orduları arasındaki işbirliğini derinleştirmek amacıyla inşa edilen ortak destek ve eğitim merkezi, iki tarafın mutabakatıyla hayata geçirildi" dedi. Merkezin Laos'un kuzeyindeki Oudomxay eyaletinde yer aldığı ve Çin Halk Kurtuluş Ordusu'na ait uçakların konuşlandırılabileceği bir pisti bulunduğu belirtiliyor. Uydu görüntüleri, tesiste iki büyük hangar ve bir kontrol kulesi olduğunu gösteriyor.
Laos, geleneksel olarak Vietnam ile yakın savunma bağlarına sahip. Ancak son yıllarda Çin, altyapı yatırımları ve askeri yardımlarla Laos'taki etkisini artırıyor. 2021'de iki ülke, kapsamlı bir stratejik işbirliği anlaşması imzalamıştı. Laos ayrıca Rusya ile de askeri teknik işbirliğini sürdürüyor. Hanoi yönetimi ise Güney Çin Denizi'ndeki egemenlik ihtilafları nedeniyle Çin'in bölgedeki askeri varlığından endişeli.
Vietnam Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Pham Thu Hang, konuyla ilgili soruya verdiği yanıtta, "Laos'taki gelişmeleri yakından takip ediyoruz. Bölgede barış, istikrar ve işbirliğinin korunması önceliğimizdir" ifadelerini kullandı. Hanoi'nin askeri yetkilileri ise isimlerinin açıklanmaması kaydıyla yaptıkları değerlendirmede, tesisin Vietnam sınırına 200 kilometreden daha yakın olmasının stratejik bir tehdit oluşturduğunu belirttiler.
Bölgesel ve küresel boyut
Çin'in Laos'taki askeri varlığı, Pekin'in Güneydoğu Asya'daki genişleyen etki alanının bir parçası. Kamboçya'daki Ream Deniz Üssü'nde de benzer bir genişleme yaşanıyor. Myanmar'daki iç savaşta Çin yanlısı grupların güçlenmesi ve Tayland ile artan savunma işbirliği, bölgede yeni bir güç dengesi oluşturuyor.
ABD, Çin'in bölgedeki askeri yayılmasını dengelemek için Vietnam ile ilişkilerini güçlendiriyor. Geçtiğimiz yıl iki ülke kapsamlı stratejik ortaklık kurdu ve ABD donanması Vietnam limanlarına düzenli ziyaretler gerçekleştiriyor. Ancak Hanoi, Çin ile ekonomik bağlarını koparmadan bu dengeyi korumaya çalışıyor.
Rusya da Laos'taki varlığını sürdürüyor. 2022'de iki ülke ortak tatbikat düzenlemiş, Moskova Vientiane'ye helikopter ve zırhlı araç satmıştı. Çin'in yeni tesisi, Moskova'nın bölgedeki geleneksel etkisini de sınırlayabilir. Uzmanlar, Laos'un üç büyük güç arasında denge kurmaya çalıştığını, ancak Çin'in ekonomik ağırlığının bu dengeyi Pekin lehine bozduğunu vurguluyor.
Güneydoğu Asya'da askeri dengelerin değişmesi, ASEAN içindeki dayanışmayı da zorluyor. Laos, ASEAN'da genellikle Çin'e yakın bir çizgi izlerken, Vietnam ve Filipinler daha mesafeli bir tutum sergiliyor. Yeni tesis, örgüt içindeki bu bölünmeyi derinleştirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'in Laos'taki askeri varlığı, Türkiye'nin doğrudan bir çıkarını tehdit etmiyor. Ancak bu gelişme, küresel güç dengelerindeki kaymayı gösteriyor. Çin, ekonomik yatırımlarla askeri nüfuzunu paralel yürütüyor. Türkiye, Asya-Pasifik bölgesinde ekonomik ve diplomatik ilişkilerini çeşitlendirme arayışında. Pekin'in bölgedeki artan etkisi, Türkiye'nin savunma sanayii ihracatı ve enerji hatları için yeni fırsatlar kadar riskler de barındırıyor. Ayrıca Çin'in deniz aşırı üs stratejisi, Türkiye'nin kendi üs politikalarına dolaylı bir emsal oluşturabilir. Bölgesel istikrarın bozulması, küresel ticaret yollarını da etkileyerek Türkiye'ye dolaylı ekonomik yansımalar yapabilir.
