ABD'nin İran'a yönelik son askeri operasyonları, küresel petrol ticaretinin en hayati geçiş noktalarından biri olan Hürmüz Boğazı'nı yeniden uluslararası deniz trafiğine kapatırken, Çin Halk Cumhuriyeti'nin stratejik petrol rezervlerini bu krizi hafifletmek için kullanmayacağı bildiriliyor. Petrol fiyatlarının varil başına 100 doların üzerine çıkması beklenirken, Pekin yönetimi uzun vadeli enerji güvenliği stratejisi kapsamında rezervlerini koruma kararı aldı. ABD'nin stratejik petrol rezervlerinin son 40 yılın en düşük seviyesine gerilemesi, Washington'un fiyatları kontrol altında tutma kabiliyetini sınırlarken, Çin'in bu hamlesi uluslararası piyasalarda yeni bir dengenin habercisi olarak değerlendiriliyor.
Petrol piyasalarında yeni şok dalgası
ABD Savunma Bakanlığı'nın (Pentagon) geçtiğimiz hafta İran'a yönelik başlattığı hava saldırıları, Körfez bölgesinde tansiyonu yeniden tırmandırdı. Saldırıların ardından İran Devrim Muhafızları, Hürmüz Boğazı'nı geçişlere kapatma tehdidini hayata geçirirken, bölgede seyir halindeki ticari gemilerin bir kısmı rotalarını değiştirmek zorunda kaldı. Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak kabul ediliyor. Boğazın kapanması, ham petrol fiyatlarının varil başına 110 doların üzerine çıkmasına neden olurken, küresel enerji piyasalarında panik havası oluşturdu.
Çin'in bu kriz karşısında aldığı tutum ise dikkat çekiyor. Dünyanın en büyük petrol ithalatçısı olan Çin, bugüne kadar biriktirdiği stratejik rezervleri piyasaya sürmekten kaçınıyor. Pekin yönetimi, bu rezervleri yalnızca ülkenin enerji arz güvenliğinin ciddi şekilde tehdit edilmesi halinde kullanmayı planlıyor. Çin Ulusal Enerji İdaresi'nden üst düzey bir yetkili, 'Stratejik rezervlerimiz son çare olarak düşünülmelidir. Kısa vadeli fiyat dalgalanmaları karşısında bunları kullanmak, uzun vadeli enerji güvenliğimizi riske atar' ifadelerini kullandı.
ABD'nin rezerv sorunu ve küresel etkiler
ABD'nin stratejik petrol rezervleri (SPR), son yıllarda yaşanan arz kesintileri ve iç talebin artmasıyla birlikte kritik seviyelere geriledi. Enerji Enformasyon İdaresi (EIA) verilerine göre, SPR şu anda 40 yılın en düşük seviyesinde bulunuyor. Washington'un bu rezervleri kullanarak petrol fiyatlarını varil başına 100 doların altında tutma çabası, mevcut şartlarda sürdürülebilir görünmüyor. Uzmanlar, ABD'nin elindeki rezervlerle ancak birkaç haftalık arz açığını kapatabileceğini belirtiyor.
Bu durum, küresel petrol piyasalarında yeni bir güç dengesi oluşmasına neden oluyor. Çin'in rezervlerini kullanmayarak fiyatların yükselmesine izin vermesi, özellikle gelişmekte olan ülkeleri olumsuz etkileyecek. Hindistan, Türkiye ve Güney Kore gibi enerji ithalatçısı ülkeler, artan petrol faturalarıyla mücadele etmek zorunda kalacak. Öte yandan, Rusya ve Suudi Arabistan gibi büyük üreticiler, fiyatlardaki yükselişten kazançlı çıkarken, OPEC+'nın arz artırma kararları şimdilik yetersiz kalıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji ithalatı üzerinde doğrudan baskı oluşturacaktır. Petrol fiyatlarının 100 doların üzerinde seyretmesi, cari açığı büyütecek ve enflasyonist baskıları artıracaktır. Türkiye'nin enerji ithalat faturası geçen yıl 60 milyar doları aşarken, yeni krizle birlikte bu rakamın 80 milyar doların üzerine çıkması bekleniyor. Öte yandan, Hürmüz Boğazı'nın kapanması, Türkiye'nin Hazar petrollerine erişimini daha değerli hale getirirken, Bakü-Tiflis-Ceyhan (BTC) boru hattının stratejik önemini artırıyor. Türkiye, bu dönemde enerji koridoru olma rolünü güçlendirebilir ancak kısa vadede petrol fiyatlarındaki artışın ekonomiye yansımalarını yönetmesi gerekiyor.
