Çin'de yapay zeka sektöründeki şirketlerin halka arzları, bireysel yatırımcılara bir günde altı aylık maaşlarına denk gelecek kazançlar sağlıyor. Bu gelişme, ülkenin ekonomik yavaşlamaya karşı teknoloji ve yenilikçi sektörleri destekleme stratejisinin bir sonucu olarak ortaya çıkıyor. Son altı ayda, yapay zeka ve ileri teknoloji alanında faaliyet gösteren şirketlerin borsaya açılmasıyla, bu hisseleri alan şanslı yatırımcılar, mega kazançlar elde etti. Örneğin, bazı halka arzlarda hisse fiyatları ilk gün ikiye katlandı ve yatırımcıların kısa sürede büyük kârlar elde etmesini sağladı. Bu durum, Çin'in sermaye piyasalarında bir canlanma yaratırken, aynı zamanda yatırımcılar arasında servet dağılımını da etkiliyor.
Yapay Zeka Halka Arzlarının Arka Planı
Çin hükümeti, 2024 yılında ekonomik büyümeyi desteklemek amacıyla teknoloji ve yapay zeka sektörlerine yönelik teşvikleri artırdı. Bu kapsamda, yapay zeka çipleri, otonom araçlar ve büyük dil modelleri geliştiren şirketlerin borsaya açılması hızlandırıldı. Çin Menkul Kıymetler Düzenleme Komisyonu (CSRC), özellikle 'yeni nesil bilgi teknolojileri' ve 'yapay zeka' alanındaki şirketlerin halka arz başvurularını öncelikli olarak değerlendirdi. Bu strateji, hem yerli sermayeyi bu alanlara yönlendirmeyi hem de küresel teknoloji yarışında Çin'in konumunu güçlendirmeyi amaçlıyor.
Halka arz furyası, özellikle Şanghay ve Shenzhen borsalarında yoğunlaştı. 2025'in ilk çeyreğinde, yapay zeka odaklı 15'ten fazla şirket halka arz edildi ve toplamda 20 milyar dolardan fazla fon toplandı. Bu şirketler arasında, yüz tanıma teknolojileri geliştiren SenseTime ve akıllı çip üreticisi Cambricon gibi isimler öne çıktı. Halka arzların ilk günlerinde hisse fiyatları ortalama %150 artış gösterdi; bazıları ise %300'e varan yükselişler kaydetti. Bu durum, bireysel yatırımcılar için adeta bir 'piyango' etkisi yarattı. Küçük yatırımcılar, genellikle 10.000 yuan (yaklaşık 1.400 dolar) gibi düşük bir yatırımla, bir günde 60.000 yuan (8.400 dolar) kazanç sağlayabiliyor. Bu da ortalama bir çalışanın altı aylık maaşına denk geliyor.
Ancak bu durum, piyasada spekülatif bir balon endişesini de beraberinde getiriyor. Uzmanlar, yapay zeka hisselerinin aşırı değerlenmiş olabileceği ve ani düzeltmelerin yaşanabileceği uyarısında bulunuyor. Çinli düzenleyiciler, aşırı oynaklığı önlemek için bazı önlemler aldı; örneğin, halka arz sonrası ilk günlerde fiyat dalgalanma sınırlarını daralttı. Yine de, yatırımcı iştahı güçlü kalmaya devam ediyor. Bu durum, Çin'in tasarruf sahiplerinin, düşük faiz oranları ve gayrimenkul piyasasındaki durgunluk nedeniyle alternatif yatırım arayışlarının bir yansıması olarak görülüyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
Çin'deki yapay zeka halka arz dalgası, küresel teknoloji yatırımları açısından da önemli. ABD'de de benzer bir yapay zeka çılgınlığı yaşanıyor; ancak Çin'deki halka arzlar, devlet desteği ve iç piyasadaki büyük ölçekli yatırımcı tabanı sayesinde farklı bir dinamik izliyor. Çin, yapay zeka alanında kendi kendine yeterliliği artırmayı hedefliyor ve bu tür halka arzlar, yerli teknoloji şirketlerine sermaye sağlayarak bu hedefe hizmet ediyor. Öte yandan, Batılı yatırımcılar, Çin'in teknoloji sektörüne yönelik artan jeopolitik riskler ve düzenleyici belirsizlikler nedeniyle temkinli yaklaşıyor. Yine de, Çin iç piyasasındaki bu coşku, küresel teknoloji hisselerine olan ilgiyi de canlandırabilir.
Asya-Pasifik bölgesinde ise, Çin'in bu hamlesi diğer ülkeler için bir model oluşturabilir. Güney Kore, Japonya ve Singapur gibi ülkeler de yapay zeka ve derin teknoloji alanında halka arzları teşvik ediyor. Ancak Çin'in ölçeği ve devlet destekli yaklaşımı, bölgedeki diğer piyasalar için bir rekabet unsuru. Özellikle Hong Kong borsası, Çinli teknoloji şirketlerinin halka arzları için önemli bir merkez haline gelmiş durumda; bu da Hong Kong'un finans merkezi konumunu güçlendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin'deki yapay zeka halka arz furyası, Türkiye için doğrudan bir tehdit oluşturmamakla birlikte, küresel sermaye akımları ve teknoloji yatırımları açısından dolaylı etkiler taşıyor. Türkiye, kendi yapay zeka ekosistemini geliştirmeye çalışırken, Çin'in bu alandaki hızlı sermaye birikimi, rekabeti artırabilir. Ayrıca, Çin'in teknoloji devlerine sağladığı finansman, küresel yatırımcıların ilgisini Asya'ya yönlendirerek, gelişmekte olan piyasalara (Türkiye dahil) ayrılan payı azaltabilir. Öte yandan, Türk yatırımcılar için Çin borsalarına erişim kısıtlı; ancak dolaylı yoldan bu trendi takip eden fonlar aracılığıyla etkilenebilirler. Türkiye'nin kendi teknoloji halka arzlarını teşvik etmesi, bu küresel yarışta geri kalmamak için önemli.
