Washington, Ottawa'nın ABD mallarına yönelik 20 milyar dolarlık misilleme tarifeleri uygulamasından bir gün sonra Kanada'dan süt ürünleri, motosiklet ve alkollü içecek ithalatını yasakladığını açıkladı. Trump yönetimi tarafından duyurulan karar, iki NATO müttefiki arasındaki ticaret gerilimini yeni bir boyuta taşıdı. Yasak, Kanada'nın çelik ve alüminyum ürünlerine getirilen ek vergilere doğrudan yanıt niteliğinde.
Gelişmenin Arka Planı
Kanada, ABD'nin çelik ve alüminyum ithalatına uyguladığı yüzde 25 oranındaki ek gümrük vergilerine karşılık olarak 20 milyar dolar değerinde ABD ürününe misilleme tarifesi getirmişti. Ottawa'nın listesinde domuz eti, viski, meyve suyu ve çeşitli mamul ürünler yer alıyordu. ABD Ticaret Bakanlığı ise bu adımın ardından Kanada'dan süt ürünleri, motosiklet ve alkollü içecek ithalatını süresiz olarak durdurma kararı aldı. Karar, mevcut ticaret anlaşmaları çerçevesinde alışılmadık bir sertlikte.
Uzmanlar, ABD'nin bu hamlesinin Kanada'nın süt ürünleri sektörüne ağır darbe vuracağını belirtiyor. Kanada'nın ABD'ye yaptığı süt ihracatı yıllık yaklaşık 200 milyon dolar seviyesinde. Motosiklet ve alkollü içeceklerde ise Kanada, ABD pazarına önemli miktarda ürün gönderiyor. Yasak, Kanada'daki üreticiler için alternatif pazar arayışını zorunlu kılarken, ABD'li tüketiciler için de fiyat artışları anlamına geliyor.
Trump yönetimi, kararın gerekçesi olarak "ulusal güvenlik" ve "adil olmayan ticaret uygulamaları"nı gösterdi. Ancak analistler, bu adımın arkasında 2020'de yürürlüğe giren ABD-Kanada-Meksika Anlaşması (USMCA) kapsamındaki süt kotası anlaşmazlıklarının yattığını belirtiyor. Kanada, ABD'li süt üreticilerine tanınan kotanın düşük olduğunu savunurken, Washington daha fazla erişim talep ediyor. Ticaret savaşının USMCA'nın ruhuna aykırı olduğu yönünde eleştiriler var.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD ile Kanada arasındaki ticaret gerilimi, Kuzey Amerika'nın ekonomik entegrasyonunu tehdit ediyor. İki ülke arasındaki yıllık ticaret hacmi 700 milyar doları aşıyor. Karşılıklı yaptırımlar, otomotiv, tarım ve enerji sektörlerinde tedarik zincirlerini bozabilir. Kanada Başbakanı, ABD'nin hamlesine "orantılı ve kararlı" yanıt vereceklerini açıkladı; misilleme listesinin genişletilmesi gündemde.
Uluslararası ticaret hukuku açısından bakıldığında, ABD'nin Dünya Ticaret Örgütü (DTÖ) kurallarını ihlal ettiği öne sürülüyor. DTÖ nezdinde şikâyet mekanizması işletilse de, ABD'nin vetosu nedeniyle işlevsiz kaldığı biliniyor. Bu durum, küresel ticaret sisteminin çok taraflı yapısını daha da zayıflatıyor. Çin ve AB gibi diğer büyük ekonomiler de benzer tarife savaşlarıyla karşı karşıya.
Kanada, süt ürünleri ve alkollü içeceklerde AB pazarına yönelerek kaybı telafi etmeye çalışabilir. Ancak coğrafi yakınlık ve mevcut tedarik ağları nedeniyle ABD pazarının yeri doldurulamaz. Motosiklet sektöründe ise Kanada'nın Avrupa ve Asya pazarlarına yönelmesi bekleniyor. Küresel piyasalar, ticaret savaşının daha fazla ülkeye yayılmasından endişeli. Dolar, gelişmelerin ardından Kanada doları karşısında değer kazandı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-Kanada ticaret savaşı, küresel ticaretin korumacı eğilimlerinin derinleştiğini gösteriyor. Türkiye, benzer şekilde ABD'nin çelik ve alüminyum vergileriyle karşı karşıya. Ankara, DTÖ kuralları çerçevesinde misilleme hakkını saklı tutuyor. Öte yandan, Kanada'nın alternatif pazar arayışı Türk süt ürünleri ve alkollü içecek ihracatçıları için fırsat yaratabilir. Ancak küresel tedarik zincirlerindeki bozulma, Türkiye'nin ihracatını da olumsuz etkileyebilir. Türkiye, ticaret savaşlarında denge politikası izleyerek hem ABD hem Kanada ile ilişkilerini korumaya çalışmalı.
