Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, ‘Etnik Birlik ve İlerleme’ adı verilen yeni bir yasayı onaylayarak, ülkedeki etnik azınlık politikalarında köklü bir dönüşüme imza attı. Onlarca yıldır süren parti-devlet çabalarının bir parçası olan düzenleme, özellikle Tibet, Sincan Uygur Özerk Bölgesi ve İç Moğolistan gibi bölgelerdeki etnik grupları doğrudan etkiliyor. Yasa, Çin’in ‘ırk, dil ve din ayrımı gözetmeksizin tüm etnik grupların ortak kalkınması’ hedefini yasal zemine oturturken, uzmanlar uygulamanın asimilasyon politikalarını güçlendirdiğini belirtiyor.
Yasanın Arka Planı ve Kapsamı
Çin Komünist Partisi’nin (ÇKP) etnik azınlıklara yönelik politikaları, 1950’lerden bu yana ‘bölgesel özerklik’ ilkesine dayanıyordu. Ancak son yıllarda Pekin, özellikle Sincan’da Uygurlara yönelik yoğun güvenlik önlemleri ve kültürel asimilasyon uygulamalarıyla uluslararası eleştirilerin odağı oldu. Yeni yasa, bu çabaları daha sistematik hale getiriyor. Resmi adı ‘Etnik Birlik ve İlerleme Teşvik Yasası’ olan düzenleme, tüm kamu kurumlarına, eğitim kurumlarına ve medyaya ‘etnik birliği teşvik etme’ yükümlülüğü getiriyor. Yasaya aykırı davrananlara idari para cezaları ve kamu hizmetinden men cezası öngörülüyor.
Uzmanlara göre, yasa özellikle dillerin korunması ve dini uygulamalar gibi alanlarda kısıtlamaları artıracak. Sincan’da Uygur dilinin resmi statüsü zaten daraltılmıştı; yeni düzenleme bu eğilimi tüm etnik gruplar için genelleştirebilir. Aynı şekilde, dini sembollerin taşınması veya dini etkinliklerin devlet denetimi dışında yapılması da sıkı kurallara bağlanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Çin’in etnik azınlık politikaları, sadece iç siyasetin değil, aynı zamanda dış politikanın da önemli bir parçası. Batılı ülkeler, özellikle ABD ve Avrupa Birliği, Çin’i Sincan’da soykırım ve insanlığa karşı suç işlemekle suçlarken, Pekin bu iddiaları reddediyor. Yeni yasanın bu tartışmaları daha da alevlendirmesi bekleniyor. Çin’in Orta Asya’daki etkisi ve Kuşak ve Yol Girişimi, Sincan’daki Uygur nüfusun durumunu jeopolitik bir mesele haline getiriyor. Ayrıca, Hindistan ve diğer komşu ülkeler, Tibet ve Moğolistan’daki etnik gruplar üzerindeki baskının sınır ötesi yansımaları nedeniyle endişeli.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çin’in etnik azınlık politikaları, Türkiye’nin Orta Asya ve Doğu Türkistan politikalarını doğrudan ilgilendiriyor. Türkiye, Çin ile ekonomik ilişkilerini derinleştirirken, insan hakları ve Uygur meselesinde denge politikası izliyor. Yeni yasa, Ankara’nın bu konudaki tutumunda zorluk yaratabilir; çünkü bir yandan Çin ile ticari bağların korunması önem taşırken, diğer yandan kamuoyundaki Uygur hassasiyeti göz ardı edilemez. Türkiye’nin, BM ve diğer uluslararası platformlarda Çin’e yönelik eleştirileri desteklemesi veya karşı çıkması, ikili ilişkilerin seyrini etkileyecektir. Ayrıca, benzer bir etnik birlik yasasının Türkiye’deki azınlık politikalarına etkisi tartışma konusu olabilir; ancak doğrudan bir uygulama bulunmamaktadır.
