Son yıllarda birçok Batılı hükümet, endüstri politikalarını yeniden canlandırarak Çin'in ekonomik kalkınma modeline yaklaşmaktadır. Ancak bu yaklaşım, devlet müdahalesinin sınır tanımaz bir genişlemeye dönüşmesi riskini taşımaktadır. Uzmanlar, rekabetçi teşviklerden korumacı politikalara kaymanın ekonomik verimsizlik ve jeopolitik gerginliklere yol açabileceği konusunda uyarıyor.
Batı'nın Çin modeline yönelmesi
Pandemi, tedarik zinciri krizleri ve jeopolitik rekabet, Batılı ülkeleri stratejik sektörlerde daha aktif bir devlet rolünü benimsemeye itti. ABD, CHIPS Yasası ile yarı iletken üretimini teşvik ederken, Avrupa Birliği Yeşil Mutabakat kapsamında temiz teknoloji için büyük sübvansiyonlar planlıyor. Bu politika araçları, Çin'in beş yıllık planlar ve devlet destekli kalkınma bankaları ile yürüttüğü modeli andırıyor.
Ancak fark, Çin'de devletin ekonominin her alanında belirleyici olması, Batı'da ise piyasa mekanizmalarının korunması gerekliliğidir. Financial Times'ta yayımlanan analiz, Batılı hükümetlerin endüstri politikasını 'sınırsız devlet genişlemesine' izin vermeyecek şekilde sınırlaması gerektiğini vurguluyor. Aksi takdirde, verimsizlik, kaynak tahsisinde çarpıklık ve özel sektörün dışlanması gibi sorunlar ortaya çıkabilir.
Küresel ekonominin kırılganlığı
Çin modelinin izlenmesi, küresel ticaret sistemini de tehdit ediyor. Sübvansiyon savaşları, Dünya Ticaret Örgütü kurallarını zayıflatırken, arz fazlası ve damping gibi uygulamalar geri gelebilir. Örneğin, ABD'nin yeşil enerji sübvansiyonları, Avrupa'yı kendi teşvik programlarını başlatmaya itti. Bu durum, hem ticaret anlaşmazlıklarını hem de jeopolitik kutuplaşmayı derinleştiriyor.
Ekonomistler, devlet müdahalesinin ancak şeffaf hedefler, zaman sınırlaması ve rekabeti bozmayan araçlarla sürdürülebilir olduğunu belirtiyor. Korumacılığın yalnızca geçici bir araç olması, uzun vadede yenilikçiliği ve üretkenliği artırmak için piyasa temelli teşviklerin esas alınması gerekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye de endüstri politikalarını revize ederken Çin modelinden ders çıkarabilir. Devlet desteği ile yerli üretimi artırma çabaları, sürdürülebilir rekabetçilik için özel sektörü dışlamamalı. Aksi takdirde, kaynak israfı ve dışa bağımlılık artabilir. Ayrıca, Batı-Çin arasındaki teknoloji rekabeti, Türkiye'nin orta yol bulmasını gerektiriyor: ne tam korumacı ne de tam serbest piyasa. Türkiye'nin Avrupa Yeşil Mutabakatı'na uyumu ve ABD ile ticari ilişkilerinde dengeyi sağlaması kritik önem taşıyor.
