Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, küresel ticaret ve tedarik zincirlerinin istikrarı için stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı'nda normal seyrüseferin bir an önce başlaması gerektiğini söyledi. Devlet haber ajansı Xinhua'nın 24 Haziran Çarşamba günü aktardığına göre Wang Yi, bu çağrıyı uluslararası toplumun artan enerji ve lojistik endişeleri ortamında yaptı. Dünya petrol arzının yaklaşık üçte birine ev sahipliği yapan boğaz, son haftalarda jeopolitik gerilimler ve deniz güvenliği tehditleri nedeniyle kesintilere uğradı. Çin'in en büyük petrol ithalatçılarından biri olduğu düşünüldüğünde, Wang'ın açıklaması Pekin'in enerji güvenliğine verdiği önemi yansıtıyor.
Gelişmenin arka planı
Hürmüz Boğazı, Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan ve İran ile Umman arasında yer alan dar bir su geçididir. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık %20'si buradan geçer. Son dönemde bölgede artan askeri hareketlilik ve İran'ın bazı gemi geçişlerine yönelik kısıtlamaları, uluslararası nakliye şirketlerini ve sigortacıları tedirgin etti. Çin, dünyanın en büyük petrol ithalatçısı olarak bu durumdan doğrudan etkileniyor; ham petrol ithalatının yaklaşık %40'ını Orta Doğu'dan, büyük ölçüde de Hürmüz Boğazı üzerinden sağlıyor.
Wang Yi'nin çağrısı, aynı zamanda küresel tedarik zincirlerinde yaşanan aksaklıkların giderilmesine yönelik daha geniş bir çabanın parçası. Çin, Kızıldeniz'deki Husi saldırıları nedeniyle ticaret rotalarının yeniden şekillendiği bir dönemde, alternatif güzergahların maliyetlerini artırdığına dikkat çekiyor. Xinhua'nın haberine göre Wang, "Deniz yollarının güvenliği ve istikrarı tüm ülkelerin ortak sorumluluğudur" ifadelerini kullandı.
Bölgesel veya küresel boyut
Hürmüz Boğazı'nın kapanması veya kısıtlanması, küresel petrol fiyatlarında ani yükselişlere ve enerji arzında belirsizliklere yol açabilir. Uluslararası Enerji Ajansı'na (IEA) göre, boğazın geçici olarak kullanılamaz hale gelmesi durumunda dünya petrol arzının %20'ye varan kısmı kesintiye uğrayabilir. Bu durum, başta Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya ülkeleri olmak üzere tüm ithalatçıları etkiler.
Bölgesel düzeyde ise İran ile ABD ve müttefikleri arasındaki gerilim, boğazın güvenliğini tehdit ediyor. İran, zaman zaman boğazı kapatma tehdidinde bulunarak uluslararası baskıya karşı bir koz olarak kullanıyor. Çin'in arabuluculuk çabaları ve Suudi Arabistan-İran normalleşmesindeki rolü, Pekin'in bölgede istikrarı koruma arzusunu gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke olarak Hürmüz Boğazı'nın açık kalmasından doğrudan menfaat sağlar. Boğazdaki bir aksama, küresel petrol fiyatlarını yükselterek Türkiye'nin cari açığını ve enflasyonunu olumsuz etkileyebilir. Ayrıca Türkiye, Rusya ve Doğu Akdeniz'den alternatif enerji kaynakları arayışında olsa da, Orta Doğu'dan yapılan ithalat halen stratejik önemini koruyor. Diplomatik açıdan ise Türkiye, Çin'in bu çağrısını bölgesel istikrarı destekleyen bir adım olarak görebilir; ancak Ankara'nın İran ve ABD arasında denge politikası izlediği düşünüldüğünde, boğazın güvenliği konusunda doğrudan bir girişimde bulunması beklenmemektedir.
