Çin’in yerli üretim yolcu uçağı C919, ilk ticari seferinin üzerinden üç yıl geçmesinin ardından havacılık sektöründe önemli bir dönüm noktasına girdi. Serideki uçaklar, aşamalı olarak seferden çekilerek kapsamlı güvenlik denetimlerinden geçiriliyor. Bu ‘C-check’ olarak adlandırılan bakım sürecinin sonuçları, yalnızca Çin sivil havacılığı için değil, aynı zamanda uçağın Avrupa ve uluslararası pazarlara açılması açısından da belirleyici olacak. Avrupa Havacılık Emniyeti Ajansı (EASA) süreci yakından takip ediyor.
Bakım sürecinin arka planı ve önemi
COMAC tarafından üretilen C919, 2023 Mayıs ayında China Eastern Airlines ile ilk ticari uçuşunu gerçekleştirmişti. Şu anda 12 uçaklık filoda yer alan jetler, yaklaşık 1.500 uçuş saatinin ardından C-check seviyesinde bakıma tabi tutuluyor. Bu bakım, motor, gövde, aviyonik sistemler ve yapısal bütünlük gibi kritik bileşenlerin ayrıntılı incelenmesini içeriyor. Her bir uçak yaklaşık iki hafta boyunca hangarda kalacak.
EASA yetkililerinin bakım sürecini yerinde gözlemlemesi, C919’un Avrupa tip sertifikasyonu alması yolunda önemli bir aşama olarak değerlendiriliyor. Şu ana kadar Çin’in iç pazarında faaliyet gösteren uçak, henüz uluslararası sertifikaya sahip değil. Çinli yetkililer, 2025 yılı sonuna kadar EASA onayını almayı hedefliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
C919’un sertifikasyon süreci, yalnızca Çin havacılık endüstrisinin geleceği açısından değil, küresel ticari uçak pazarındaki dengeler bakımından da kritik. Boeing 737 ve Airbus A320 ailesiyle rekabet etmesi beklenen uçak, Çin’in teknolojik bağımsızlık hedeflerinin somut bir göstergesi. ABD ve Avrupa arasındaki ticaret gerilimleri, Çin’in alternatif tedarik zincirleri oluşturma çabalarını hızlandırdı. Ancak C919’da kullanılan CFM International LEAP-1C motorları gibi bazı kritik parçalar halen Batılı tedarikçilere bağımlı.
EASA onayı alınması durumunda C919, Güneydoğu Asya, Afrika ve Orta Doğu pazarlarında da satış şansı yakalayabilir. Çin, şu ana kadar 1.000’den fazla sipariş aldığını açıklasa da bunların büyük kısmı yerli havayollarına ait. Uluslararası satışlar için güvenilirlik kanıtı ve sertifikasyon şart.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye’nin havacılık sektörü ve dış ticaret politikaları açısından iki yönlü bir öneme sahip. İlk olarak, Çin’in sivil uçak üretimindeki ilerlemesi, Türkiye’nin uzun vadede uçak alım tercihlerinde alternatif bir seçenek olabilir. İkinci olarak, Çin’in Batılı tedarikçilere alternatif arayışı, Türkiye gibi orta ölçekli havacılık üreticilerine yeni iş birlikleri sunabilir. Ancak C919’un EASA sertifikası alması NATO üyesi Türkiye için standart bir kriter olduğundan, uçağın Türk hava sahasında operasyonel olması bu onaya bağlı kalacaktır.
