İngiltere'de Brexit yanlısı aktivistlerin, Mauritius ile imzalanan tartışmalı Chagos Adaları anlaşmasını engelleme çabaları, beklenmedik bir engelle karşılaştı. Nigel Farage'ın desteklediği keşif heyeti, adalara yerleşimci götürmek için uygun bir tekne bulamayınca operasyon ertelendi. Bu gelişme, İngiltere'nin Hint Okyanusu'ndaki stratejik Diego Garcia üssünü kiralık olarak elinde tutacağı ancak adaların egemenliğini Mauritius'a devredeceği anlaşmaya karşı yürütülen kampanyada yeni bir aşamayı işaret ediyor.
Gelişmenin Arka Planı
İngiltere'nin 1960'larda Chagosluları adalardan sürerek Diego Garcia'yı ABD'ye kiralık askeri üs yapması, uzun süredir uluslararası hukukta tartışma konusuydu. Uluslararası Adalet Divanı'nın 2019'da adaların Mauritius'a ait olduğu yönündeki tavsiye görüşü ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nun bu yöndeki kararı, İngiltere'yi müzakereye zorlamıştı. Geçtiğimiz yıl imzalanan anlaşma, Chagosluların adalara dönüş hakkını tanıyor ancak Brexit yanlıları bu anlaşmanın İngiliz egemenliğini zayıflattığını savunuyor.
Nigel Farage'ın liderliğindeki Reform UK partisi ve muhafazakar milletvekillerinin desteklediği yerleşimci grubu, egemenliğin devri tamamlanmadan önce adalarda fiili bir İngiliz varlığı oluşturmak istiyor. Ancak keşif heyeti için kiralanacak uygun bir teknenin bulunamaması, planın pratikteki zorluklarını gözler önüne serdi. Heyetin, adalara ulaşmak için gerekli uzun mesafeyi kat edebilecek ve yolcu taşıma iznine sahip bir gemi bulamadığı belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Chagos Adaları meselesi, yalnızca İngiltere ile Mauritius arasındaki bir anlaşmazlık değil; aynı zamanda Hindistan ve ABD'nin de yakından izlediği stratejik bir konu. Diego Garcia'daki askeri üs, ABD'nin Hint Okyanusu'ndaki en önemli üslerinden biri olarak kabul ediliyor. İngiltere'nin anlaşmayı imzalaması, bölgede Çin'in artan etkisine karşı Batı'nın elini güçlendirme amacı taşıyor. Ancak Brexit yanlılarının anlaşmayı engelleme çabaları, İngiltere'nin uluslararası itibarını zedeleyebilir ve Mauritius ile ilişkileri gerginleştirebilir.
Anlaşmanın yürürlüğe girmesi için İngiliz Parlamentosu'nun onayı gerekiyor. Muhafazakar Parti'nin bir kanadı ve Reform UK, anlaşmaya karşı kampanya yürütüyor. Tekne krizi, bu kampanyanın ne kadar zorlu bir mücadele olduğunu gösteriyor; zira adalar, anakaradan binlerce kilometre uzakta ve ulaşım oldukça güç.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Chagos Adaları anlaşmazlığı, Türkiye'yi doğrudan ilgilendiren bir konu olmasa da, uluslararası hukukun üstünlüğü ve sömürgecilik mirasının tasfiyesi bağlamında önem taşıyor. Türkiye, BM başta olmak üzere uluslararası platformlarda sömürgeci uygulamalara karşı çıkan bir duruş sergiliyor. Bu anlaşmazlığın çözümü, benzer tarihsel miraslara sahip diğer bölgeler için de emsal oluşturabilir. Ayrıca, Hint Okyanusu'ndaki güç dengeleri, Türkiye'nin Afrika ve Asya'daki ekonomik ve diplomatik açılımlarını etkileyebilecek bir gelişmedir. Ankara, bölgedeki istikrarın korunmasından yana bir tutum izlemektedir.
