Cebelitarık kayalığı ile İspanya arasındaki kara sınırı, 300 yılı aşkın bir süredir iki taraf arasındaki en somut ayrım çizgisiydi. Ancak bu sınır yakında tamamen ortadan kalkacak. Brexit sonrası İngiltere, İspanya ve Avrupa Birliği arasında varılan yeni anlaşma, Cebelitarık'ın İspanya ile kara bağlantısını fiilen kaldırıyor. Bu adım, sadece coğrafi bir değişiklik değil; siyasi, ekonomik ve psikolojik açıdan da köklü bir dönüşümün habercisi.
Anlaşmanın perde arkası
Yeni düzenleme, 31 Aralık 2020'de tamamlanan Brexit sürecinin ardından yürürlüğe giren Ticaret ve İşbirliği Anlaşması'nın bir parçası olarak gündeme geldi. Cebelitarık, İngiliz egemenliğinde olmasına rağmen Avrupa Birliği'nin ortak pazarına dahil olmayan bir bölge olarak kalmıştı. Ancak İspanya, uzun süredir Cebelitarık'ın tamamen İspanyol egemenliğine geçmesini talep ediyordu. Yeni anlaşma, bu talebi tam olarak karşılamasa da, sınırın tamamen kaldırılması ve Şengen bölgesine dahil olunması gibi somut adımları içeriyor.
Cebelitarık Başbakanı Fabian Picardo, anlaşmayı "tarihi bir uzlaşı" olarak nitelendirirken, İspanya Dışişleri Bakanı José Manuel Albares ise "İspanya'nın egemenlik talebi konusunda önemli bir adım" olduğunu söyledi. Anlaşma kapsamında, Cebelitarık havaalanı ve limanı gibi kritik altyapıların ortak kullanımı da düzenleniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Cebelitarık'ın statüsü, yalnızca İngiltere ve İspanya arasında değil, aynı zamanda AB'nin gelecekteki genişleme politikaları ve egemenlik tartışmaları açısından da emsal teşkil ediyor. Anlaşma, Cebelitarık'ı Şengen bölgesine dahil ederken, İngiltere'nin bölgedeki askeri varlığını da etkileyecek. NATO'nun Akdeniz'deki stratejik üslerinden biri olan Cebelitarık, İngiliz Kraliyet Donanması için kritik öneme sahip.
Anlaşmanın uygulanmasıyla birlikte, sınırda bekleyen araç kuyruklarının sona ermesi ve ticaretin kolaylaşması bekleniyor. Ancak İspanya'daki bazı siyasi çevreler, anlaşmanın egemenlik konusunda yeterli güvence vermediğini savunuyor. Cebelitarık halkı ise referandumda anlaşmayı onaylayarak, yeni statünün hayatlarına getireceği değişikliklere hazır olduklarını gösterdi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cebelitarık konusu, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de, egemenlik devri ve sınırların kalkması gibi konular benzer tartışmalara ışık tutuyor. Brexit sonrası AB ile ilişkilerin yeniden tanımlanması, Türkiye'nin AB ile müzakere sürecinde örnek alabileceği bir model oluşturabilir. Ayrıca Akdeniz'deki askeri dengeler ve NATO'nun stratejik pozisyonu açısından Cebelitarık'ın statüsü, Türkiye'nin Doğu Akdeniz politikalarıyla dolaylı olarak bağlantılı. Bölgesel güç dengeleri değişirken, Türkiye'nin çıkarlarını korumak ve etki alanını genişletmek için bu tür gelişmeleri yakından izlemesi önem taşıyor.
