Cebelitarık'ta 15 Temmuz 2026 tarihinde tarihi bir dönüşüm yaşandı. İspanya ile Birleşik Krallık'a bağlı Cebelitarık arasındaki sınır çiti, AB-İngiltere arasında imzalanan kapsamlı bir anlaşma uyarınca kaldırıldı. Böylece İber Yarımadası'nın güney ucundaki bu stratejik bölge, fiilen Schengen alanına entegre oldu. Yerel halk ve sınırdan geçenler, fiziksel engelin ortadan kalkmasını sevinçle karşılarken, pasaport kontrolleri artık havalimanı ve limanda yapılmaya başlandı.
Cebelitarık'ın statüsü ve anlaşmanın detayları
Yaklaşık 34 bin nüfuslu Cebelitarık, 1713 Utrecht Antlaşması'ndan bu yana İngiliz egemenliğinde. İspanya ise bölge üzerinde hak iddia ediyor. Brexit sonrası sınır yönetimi, iki taraf arasında en hassas konulardan biriydi. 2020'de İngiltere'nin AB'den ayrılmasının ardından Cebelitarık için geçici düzenlemeler yapılmıştı.
Uzun müzakereler sonucu varılan yeni anlaşma, Cebelitarık'ta serbest dolaşımı sağlarken, İspanya'nın da Schengen kurallarını uygulama yetkisini tanıyor. Anlaşma kapsamında, Cebelitarık havalimanı ve limanı, Schengen dışı yolcular için kontrollerin yapılacağı dış sınır noktaları haline geldi. Ayrıca, iki taraf arasında ortak bir gümrük rejimi kurulacağı da belirtiliyor.
Sınır çitinin kalkması, sembolik olduğu kadar pratik sonuçlar da doğuruyor. Her gün binlerce kişi, özellikle İspanya tarafında yaşayan Cebelitarık çalışanları, artık pasaport göstermek zorunda kalmadan geçiş yapabilecek. Bu durumun turizmi ve ticareti canlandırması bekleniyor.
Bölgesel ve küresel boyutu
Cebelitarık'ın Schengen'e dahil olması, İngiltere'nin AB ile ilişkilerinde yeni bir model oluşturabilir. Brexit referandumundan bu yana en zorlu başlıklardan biri olan sınır yönetimi, bu anlaşmayla çözülmüş oldu. Ancak İngiltere'nin egemenliği altındaki bir bölgenin Schengen kurallarına tabi olması, bazı çevrelerde egemenlik tartışmalarını da beraberinde getirdi.
İspanya için ise bu, Cebelitarık üzerindeki etkisini artıran bir adım olarak değerlendiriliyor. Madrid, anlaşma sayesinde bölgede daha fazla söz sahibi olurken, İngiltere'nin askeri varlığına ilişkin endişeler ise devam ediyor. Cebelitarık'taki İngiliz askeri üssü, NATO'nun Akdeniz'deki önemli noktalarından biri olarak konumunu koruyor.
Anlaşma, AB'nin Brexit sonrası komşu ülkelerle iş birliği arayışının da bir göstergesi. Brüksel, özellikle sınır yönetimi ve ticaret konularında esnek modeller geliştirerek, aday ülkelere ve diğer ortaklara referans oluşturabilecek bir çerçeve sunmuş oldu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cebelitarık'ın Schengen alanına entegrasyonu, Türkiye için doğrudan bir etki yaratmasa da, AB'nin sınır yönetimi konusunda esneyebileceğini göstermesi açısından önemli. Türkiye, AB ile vize serbestisi ve Gümrük Birliği'nin güncellenmesi müzakerelerinde benzer bir esneklik talep ediyor. Öte yandan, İngiltere'nin egemenlik alanında AB kurallarının uygulanması, Kıbrıs gibi diğer tartışmalı bölgeler için de emsal teşkil edebilir. Bu gelişme, AB'nin sınırlarını yönetme biçiminde yeni yaklaşımların mümkün olduğunu ortaya koyuyor.
