Hong Kong'un bayrak taşıyıcısı Cathay Pacific ve teknoloji devi Google, uçakların kontrail (yoğunlaşma izi) oluşturan bölgelerden kaçınmasını sağlayan yapay zeka destekli uçuş denemelerini genişletiyor. Asya-Pasifik bölgesinde yürütülen testler, havacılığın iklim üzerindeki etkisini azaltmayı amaçlıyor. Elde edilen veriler, daha geniş sürdürülebilirlik kararlarına temel oluşturacak.
Kontrail nedir ve neden önemli?
Kontrail, uçakların yüksek irtifada nemli ve soğuk hava katmanlarından geçerken motorlarından çıkan su buharının yoğunlaşarak buz kristalleri oluşturmasıyla meydana gelir. Bu ince buz bulutları, güneş ışığını yansıtarak bir yandan soğutucu etki yaparken, diğer yandan atmosferde ısıyı hapsederek ısınmaya neden olur. Bilimsel çalışmalar, kontraillerin havacılığın toplam iklim etkisinin yarısından fazlasını oluşturabileceğini gösteriyor. Özellikle gece uçuşlarında oluşan kontrailler, sera gazı etkisini artırıyor.
Cathay Pacific ve Google, 2023'ten bu yana yapay zeka ve uydu verilerini kullanarak kontrail oluşumunu tahmin eden bir sistem üzerinde çalışıyor. Google'ın hava durumu ve uydu görüntüleme verilerini işleyen algoritmalar, uçuş rotalarını optimize ederek kontrail oluşma olasılığı yüksek bölgelerden kaçınılmasını sağlıyor. Bu sayede sadece birkaç derecelik rota değişiklikleriyle bile önemli miktarda kontrail önlenebiliyor.
Asya-Pasifik'te genişleyen testler
Şu ana kadar yapılan denemeler, Kuzey Pasifik ve Güneydoğu Asya üzerindeki uçuş rotalarında gerçekleştirildi. Cathay Pacific, 2024 yılında yaptığı açıklamada, yapay zeka destekli uçuş planlamasının yakıt tüketimini artırmadan kontrail oluşumunu azaltabileceğini gösterdiğini belirtti. Google ise projenin, havayollarının operasyonel verimliliğini düşürmeden çevresel etkiyi azaltma potansiyelini vurguladı.
Testler kapsamında, belirli uçuşlarda rota değişiklikleri yapılarak kontrail oluşumu izlendi. Yapay zeka, uçuş öncesi ve uçuş sırasında hava koşullarını analiz ederek pilotlara alternatif rotalar öneriyor. Bu öneriler, yakıt maliyetini artırmamak için optimize ediliyor. Elde edilen ilk sonuçlar, kontrail oluşumunda yüzde 50'ye varan azalma sağlanabileceğini gösteriyor.
Projenin bir sonraki aşamasında, daha fazla uçuş verisi toplanarak algoritmanın doğruluğunun artırılması ve diğer havayollarıyla işbirliği yapılması planlanıyor. Cathay Pacific, sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda 2050'ye kadar net sıfır emisyona ulaşmayı taahhüt etmiş durumda. Kontrail azaltımı, bu hedefin önemli bir parçası olarak görülüyor.
Küresel havacılık için önemi
Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü (ICAO) ve diğer düzenleyici kurumlar, kontraillerin iklim etkisini azaltmak için çeşitli çalışmalar yürütüyor. Ancak kontraillerin tam etkisi ve azaltım yöntemlerinin maliyeti konusunda hala belirsizlikler bulunuyor. Cathay Pacific ve Google'ın ortak projesi, bu alanda önemli bir veri kaynağı oluşturuyor.
Avrupa'da da benzer projeler yürütülüyor. Örneğin, Airbus ve Delta Air Lines, kontrail önleme teknolojileri üzerinde çalışıyor. Ancak Asya-Pasifik'te bu ölçekte bir yapay zeka destekli deneme ilk kez gerçekleştiriliyor. Bölge, dünyanın en yoğun hava trafiğine ev sahipliği yapıyor ve kontrail oluşumu için uygun atmosferik koşullar sık görülüyor.
Uzmanlar, kontrail azaltımının havacılık sektörünün karbon ayak izini küçültmede kritik bir rol oynayabileceğini belirtiyor. Ancak bu tür müdahalelerin uçuş sürelerini ve yakıt tüketimini artırabileceği endişesi de var. Cathay Pacific ve Google, yapay zeka sayesinde bu dengeyi gözeterek hem çevresel hem de ekonomik sürdürülebilirliği sağlamayı hedefliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cathay Pacific ve Google'ın kontrail azaltımına yönelik yapay zeka testleri, Türk havacılık sektörü için de önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla Avrupa, Asya ve Orta Doğu arasında yoğun hava trafiğine sahip. Türk Hava Yolları gibi büyük taşıyıcılar, benzer teknolojileri kullanarak hem yakıt tasarrufu sağlayabilir hem de karbon emisyonlarını azaltabilir. Ayrıca, Türkiye'nin 2053 net sıfır emisyon hedefi doğrultusunda havacılık kaynaklı emisyonların azaltılması kritik. Bu projeler, Türk sivil havacılık otoritesi ve havayolları için işbirliği ve Ar-Ge fırsatları sunuyor. Ancak, yapay zeka ve uydu verisi altyapısına yatırım yapılması gerekiyor.
