Birleşmiş Milletler destekli özel bir mahkeme, Salı günü Orta Afrika Cumhuriyeti'nin (CAR) eski Cumhurbaşkanı François Bozizé hakkında gıyaben yargılamaya başlayacak. Bozizé, 2009 ile 2013 yılları arasında işlendiği iddia edilen insanlığa karşı suçlardan yargılanıyor. Başkent Bangui'deki Özel Ceza Mahkemesi, ülkenin son yıllardaki en yüksek profilli davalarından birine ev sahipliği yapıyor. Bozizé, 2003'te bir darbeyle iktidarı ele geçirmiş ve 2013'te Müslüman ağırlıklı Séléka isyancı koalisyonu tarafından devrilene kadar ülkeyi yönetmişti. Dava, CAR'da savaş suçları ve insanlığa karşı suçların cezalandırılması açısından önemli bir adım olarak görülüyor.
Gelişmenin arka planı
François Bozizé, 2003-2013 yılları arasında Orta Afrika Cumhuriyeti'ni yönetti. Görev süresi boyunca, özellikle 2009 sonrası dönemde muhaliflere ve sivil topluma yönelik sistematik baskılar arttı. Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin (ICC) daha önce Bozizé'yi hedef aldığı ancak yeterli delil bulunamadığı için dava açılamadığı belirtiliyor. Ancak BM ve CAR hükümeti arasında 2015'te kurulan Özel Ceza Mahkemesi, 2003-2015 arası işlenen ağır suçları yargılama yetkisine sahip. Mahkeme, daha önce Séléka ve anti-balaka milislerinden birçok kişiyi yargılamıştı. Bozizé, 2013'te devrilmesinin ardından önce Kamerun'a, ardından Çad'a kaçtı. Şu anda uluslararası bir yakalama emri olmasına rağmen, sığındığı ülkeler tarafından iade edilmedi. Mahkeme, Bozizé'nin avukatlarının katılımıyla yürütülecek duruşmalarda, 2009-2013 arası işlenen cinayet, işkence, zorla kaybetme ve diğer insanlığa karşı suçları inceleyecek.
Bölgesel ve küresel boyut
CAR, 2012'den bu yana devam eden iç savaş ve istikrarsızlıkla boğuşuyor. Ülke, sahip olduğu zengin elmas, altın ve uranyum yataklarına rağmen dünyanın en yoksul ülkelerinden biri. Bozizé'nin yargılanması, Afrika'da liderlerin işledikleri suçlardan hesap vermesi açısından önemli bir emsal teşkil ediyor. Bölgesel olarak, Bozizé'nin sürgünde olduğu Çad ve Kamerun ile CAR arasındaki ilişkiler hassas. Ayrıca, Fransa ve Rusya'nın CAR'da nüfuz mücadelesi sürüyor; Paris, eski sömürgesinde askeri varlığını sürdürürken, Moskova Wagner paralı asker grubu aracılığıyla etkisini artırıyor. Bu dava, uluslararası toplumun Afrika'da hesap verebilirliğe verdiği desteğin bir göstergesi olarak da okunabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Orta Afrika Cumhuriyeti, Türkiye'nin Afrika açılımı kapsamında ilişkilerini geliştirdiği ülkeler arasında. Ankara, Bangui'de büyükelçilik açmış ve insani yardım ile kalkınma projeleri yürütmektedir. Bozizé davası, Türkiye'nin istikrar ve hesap verebilirlik vurgusu yaptığı bölgelerde önemli bir sınav. Doğrudan Türkiye'yi ilgilendiren bir yönü olmasa da, Afrika'da yargı bağımsızlığı ve hukukun üstünlüğüne verilen destek, Türkiye'nin kıtadaki yumuşak gücünü pekiştirebilir. Ayrıca, dava sonucunda bölgesel istikrarın artması, Türk yatırımları ve ticareti için daha güvenli bir ortam sağlayabilir.
