ABD'nin California eyaletindeki Monterey Park şehri, yapılan referandumda halkın büyük çoğunluğunun desteğiyle veri merkezlerini kalıcı olarak yasaklayan ilk Amerikan kenti oldu. Daha önce birçok kent meclisi geçici moratoryumlar veya sınırlı yasaklar getirirken, Monterey Park'ta doğrudan halk oylamasıyla alınan bu karar, veri merkezlerinin kentsel alanlardaki yayılımına karşı mücadelede yeni bir dönemin habercisi olarak değerlendiriliyor. Yaklaşık 60 bin nüfuslu şehirde oy kullananların yüzde 70'inden fazlası, enerji tüketimi ve çevresel etkileri nedeniyle veri merkezlerinin tamamen yasaklanması yönünde oy kullandı.
Arka plan: Enerji krizi ve çevresel kaygılar
Monterey Park'ın bu kararı almasının ardında, özellikle son yıllarda hızla artan yapay zeka ve bulut bilişim talebiyle birlikte veri merkezlerinin elektrik tüketimindeki patlama yatıyor. California eyaleti, yenilenebilir enerji hedefleri ve sık sık yaşanan enerji kesintileri nedeniyle veri merkezlerinin yoğun enerji talebini karşılamakta zorlanıyor. Monterey Park sakinleri, yeni veri merkezlerinin inşasının yerel elektrik şebekesine aşırı yük bindireceğini, su kaynaklarını tüketeceğini ve gürültü kirliliği yaratacağını savunarak uzun süredir protesto düzenliyordu. Şehir meclisi daha önce 2025 yılında 18 aylık bir moratoryum uygulamış, ancak kalıcı çözüm için referanduma gitme kararı almıştı.
Oylama sonuçları, teknoloji şirketlerinin bölgedeki yatırım planlarını da etkilemiş durumda. Büyük bulut sağlayıcıları ve yapay zeka girişimleri, Monterey Park ve çevresinde yeni veri merkezleri kurmayı hedefliyordu ancak bu kararla birlikte alternatif lokasyon arayışına girmek zorunda kalacaklar. Uzmanlar, kararın diğer California şehirleri ve hatta ülke genelinde emsal teşkil edebileceğini belirtiyor. New York, Washington ve Oregon gibi eyaletlerde de benzer hareketlerin güç kazandığı ifade ediliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Veri merkezleri nereye gidiyor?
Monterey Park'ın bu hamlesi, küresel ölçekte veri merkezi yerleşimi üzerine tartışmaları yeniden alevlendirdi. Dünyanın dört bir yanındaki şehirler ve ülkeler, veri merkezlerinin ekonomik faydaları ile enerji ve çevre maliyetleri arasında denge kurmaya çalışıyor. İrlanda, Singapur ve Hollanda gibi ülkeler daha önce veri merkezi inşasına geçici kısıtlamalar getirmişti. Ancak doğrudan halk oylamasıyla alınan bir yasak kararı, demokratik katılım açısından önemli bir örnek oluşturuyor.
Veri merkezlerinin enerji tüketiminin 2030 yılına kadar küresel elektrik talebinin yüzde 4'üne ulaşması bekleniyor. Bu durum, özellikle iklim hedefleri olan ülkeler için ciddi bir tehdit anlamına gelirken, aynı zamanda yeşil enerji kaynaklarına yatırımı da teşvik ediyor. Monterey Park kararı, teknoloji şirketlerinin yenilenebilir enerji ve su tasarrufu konularında daha sorumlu davranması yönünde baskı oluşturabilir. Öte yandan, yasakların veri merkezlerini daha az düzenlenmiş bölgelere kaydırabileceği, bunun da çevresel ve sosyal adalet sorunlarına yol açabileceği uyarıları yapılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, veri merkezi yatırımları için cazip bir bölge olarak öne çıkıyor; özellikle İstanbul, Ankara ve İzmir gibi büyük şehirlerde yoğunlaşan veri merkezi projeleri, enerji altyapısı ve su kaynakları üzerinde baskı oluşturuyor. Monterey Park kararı, Türkiye'de de yerel yönetimlerin ve sivil toplumun veri merkezlerinin çevresel etkilerine karşı daha duyarlı hale gelmesine yol açabilir. Enerji fiyatlarındaki artış ve iklim değişikliğiyle mücadele hedefleri göz önüne alındığında, Türkiye'nin veri merkezi politikalarını gözden geçirmesi, yenilenebilir enerji kullanımını teşvik eden düzenlemeler getirmesi gerekebilir. Ayrıca, veri yerelliği ve dijital egemenlik tartışmaları bağlamında, Türkiye'nin de benzer bir kamuoyu baskısıyla karşılaşması olasıdır.
