Çad Cumhurbaşkanı Mahamat Deby Itno, ülkesinin Ocak 2027 tarihinden itibaren tüm Afrika Birliği üyesi ülke vatandaşlarına vize uygulamasını kaldıracağını açıkladı. Karar, Afrika kıtasında ekonomik entegrasyonu hızlandırmak ve insanlar ile malların serbest dolaşımını teşvik etmek amacı taşıyor. Deby Itno, yaptığı ulusa sesleniş konuşmasında, “Afrika'nın birliği hayal değil, somut adımlarla inşa edilir” ifadelerini kullandı. Çad, Sahra Altı Afrika'nın stratejik konumdaki ülkelerinden biri olarak, bu adımıyla kıta ticaretine ve hareketliliğine yeni bir ivme kazandırmayı hedefliyor.
Vize Serbestisi: Kıta Entegrasyonunun Kilometre Taşı
Çad'ın kararı, Afrika Birliği'nin 2063 Gündemi kapsamında belirlediği “kıta serbest ticaret bölgesi” ve “tek Afrika pasaportu” hedefleriyle örtüşüyor. Şu anda Afrika kıtasında sadece bir avuç ülke (Ruanda, Seyşeller, Gambiya, Benin gibi) tüm Afrikalılara vizesiz giriş imkanı tanıyor. Çad'ın bu kararı, özellikle Orta Afrika bölgesinde bir ilk olma özelliği taşıyor. Ülke, kara komşuları Kamerun, Nijerya, Nijer, Libya, Sudan ve Orta Afrika Cumhuriyeti ile yoğun bir sınır ticaretine sahip. Vize kaldırımı, bu ticareti kayıtlı hale getirerek vergi gelirlerini artırabilir ve sınır ötesi kaçakçılığı azaltabilir. Ayrıca, Çad'ın başkenti Encemine'deki (N'Djamena) uluslararası havalimanı, bölgesel bir transit merkezi haline gelebilir.
Ancak uygulamanın başarısı, ülkenin sınır güvenliği ve altyapı kapasitesine bağlı. Çad, yıllardır terör örgütü Boko Haram'ın saldırıları ve Libya kaynaklı silahlı grupların tehdidi altında. Vize serbestisi, güvenlik risklerini beraberinde getirebilir. Deby Itno yönetimi, bu endişeleri gidermek için biyometrik pasaport sistemine geçiş yapacaklarını ve giriş-çıkış noktalarında elektronik takip sistemleri kuracaklarını belirtti. Ayrıca, kısa vadede sadece diplomatik ve resmi pasaport sahiplerine uygulanacak vize muafiyeti, 2027'den itibaren tüm pasaport türlerini kapsayacak şekilde genişletilecek.
Afrika'nın Vize Haritası Değişiyor
Afrika Birliği, kıta genelinde vize serbestisini teşvik etmek için 2016 yılında Afrika Pasaportu projesini başlatmış, ancak uygulama yavaş ilerlemişti. 2024 itibarıyla sadece 13 Afrika ülkesi tüm Afrikalılara vizesiz giriş sağlıyor. Çad'ın kararı, 54 üyeli birliğin bu alandaki çabalarına somut bir katkı olarak değerlendiriliyor. Özellikle Batı ve Orta Afrika'da, ECOWAS (Batı Afrika Devletleri Ekonomik Topluluğu) gibi bölgesel bloklar üye ülkeler arasında serbest dolaşımı desteklese de, pratikte birçok engel bulunuyor. Çad'ın kararı, diğer ülkeleri de benzer adımlar atmaya teşvik edebilir.
Ekonomik açıdan bakıldığında, vize serbestisi iş dünyası ve turizm için önemli bir fırsat. Dünya Bankası verilerine göre, Afrika kıtasındaki ticaretin sadece yüzde 15'i kıta içinde yapılıyor. Vize engellerinin kalkması, bu oranı artırabilir. Çad, petrol ihracatına bağımlı ekonomisini çeşitlendirmek için tarım, hayvancılık ve lojistik sektörlerine yatırım yapıyor. Afrika'dan gelecek iş insanları ve yatırımcılar için kolaylaştırılan seyahat, ülkeye doğrudan yabancı yatırım çekebilir. Ayrıca, Sahel bölgesindeki güvenlik krizleri nedeniyle yerinden edilen milyonlarca insanın hareketliliği de bu karardan etkilenecek – ancak mülteci statüsü ayrı bir düzenlemeyi gerektirebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Çad'ın vize serbestisi kararı, Türkiye'nin Afrika açılımı politikası bağlamında değerlendirilebilir. Türkiye, son yıllarda Çad ile savunma, eğitim ve ticaret alanlarında iş birliğini artırmış, Encemine'de büyükelçilik açmıştı. Karar, Türk iş insanlarının Çad'a seyahatini kolaylaştırmasa da, bölgesel entegrasyon sayesinde Türk şirketlerinin Çad üzerinden komşu ülkelere açılmasını hızlandırabilir. Özellikle inşaat, lojistik ve enerji sektörlerinde faaliyet gösteren Türk firmaları, vizesiz seyahatin teşvik ettiği ticaret artışından fayda sağlayabilir. Güvenlik boyutunda ise, Çad'ın sınır kontrolünü etkinleştirmesi Türkiye'nin bölgedeki istikrar çabalarına katkı sunabilir. Ancak kararın, düzensiz göç ve sınır güvenliği açısından olası riskleri de bulunuyor; bu nedenle Ankara'nın gelişmeleri yakından izlemesi bekleniyor.
