İrlanda'da yayınlanan ve büyükanne ile büyükbabalara sarılma izni verilmesini konu alan bir video, kamuoyunda ve siyasette sert tepkilere yol açtı. Fianna Fáil Partisi Dublin Milletvekili Jim O'Callaghan, videoyu "uygunsuz ve büyükanne-büyükbabalara onur kırıcı" sözleriyle eleştirdi. Reklamın, yaşlı bireyleri pandemi dönemindeki kısıtlamalarla ilişkilendirerek damgaladığı ve aile içi ilişkileri gereksiz yere sorguladığı belirtiliyor. Olay, İrlanda'da hükümetin iletişim stratejileri ve yaşlı hakları konusundaki tartışmaları yeniden alevlendirdi.
Reklamın İçeriği ve Tepkilerin Arka Planı
Söz konusu video, İrlanda hükümeti tarafından desteklenen bir sağlık iletişim kampanyasının parçası olarak hazırlandı. Videoda, büyükanne ve büyükbabaların torunlarıyla sarılabilmesi için "izin" alınması gerektiği mizansenle anlatılıyordu. Ancak bu yaklaşım, yaşlı bireyleri potansiyel tehlike kaynağı gibi göstererek ayrımcılık yaptığı gerekçesiyle eleştirildi. Jim O'Callaghan, yaptığı açıklamada, "Bu video, büyükanne ve büyükbabalarımızı küçük düşürüyor ve aile bağlarını zedeleyici bir ton taşıyor. İrlanda halkı bu tür bir iletişimi hak etmiyor" dedi.
Reklamın yayınlanmasının ardından sosyal medyada geniş yankı uyandı. Birçok kullanıcı, videonun pandemi dönemindeki travmayı hatırlattığını ve yaşlılara yönelik önyargıyı körüklediğini belirtti. Yaşlı hakları savunucuları, hükümetin bu tür kampanyalarla yaşlıları izole etmek yerine onların ruh sağlığını destekleyici mesajlar vermesi gerektiğini vurguladı. Kamuoyu baskısı üzerine reklam yayından kaldırıldı ve yetkililer geri adım attı.
İrlanda Sağlık Hizmetleri (HSE) yetkilileri, videonun amacının pandemi döneminde sosyal mesafe kurallarını hatırlatmak olduğunu, ancak seçilen dilin ve görsellerin yanlış anlaşılmalara yol açtığını kabul etti. HSE Sözcüsü, "Geri bildirimleri dikkate alıyoruz ve kampanyayı gözden geçiriyoruz. Yaşlı vatandaşlarımıza yönelik her türlü iletişimde daha hassas olmamız gerektiğini anlıyoruz" açıklamasında bulundu.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu olay, yalnızca İrlanda ile sınırlı değil; Kovid-19 salgını sürecinde dünya genelinde yaşlılara yönelik damgalama ve ayrımcılık tartışmalarının bir yansıması olarak görülüyor. Birçok ülkede salgın döneminde yaşlıların izolasyonu, sağlık hizmetlerine erişimi ve sosyal hayata katılımı konusunda benzer iletişim hataları yaşandı. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), yaşlılara yönelik yaş ayrımcılığının (ageism) küresel bir halk sağlığı sorunu olduğunu ve pandemi sürecinde bu tür ayrımcılığın arttığını raporlamıştı.
İrlanda örneği, hükümetlerin kriz iletişiminde yaşlıları koruyucu ama onurlarını zedelemeyen bir dil kullanması gerektiğini gösteriyor. Avrupa Birliği'nde de yaşlı hakları ve kuşaklar arası dayanışma konusunda farkındalık artıyor. AB, 2021 yılında yayınladığı Yeşil Kitap'ta yaşlanan nüfus ve yaş ayrımcılığıyla mücadele konusunda üye ülkelere çağrıda bulunmuştu. Bu tür reklam hataları, kamuoyunda güven kaybına ve siyasi tartışmalara yol açabiliyor.
Olayın siyasi yansımaları da dikkat çekici. İrlanda'da muhalefet partileri, hükümetin iletişim politikalarını eleştirerek yaşlılara yönelik daha duyarlı bir yaklaşım çağrısı yaptı. Jim O'Callaghan gibi isimlerin konuyu Meclis gündemine taşıması bekleniyor. Hükümet kanadından henüz resmi bir özür açıklaması gelmedi, ancak Sağlık Bakanlığı'nın konuyu inceleyeceği belirtildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İrlanda'daki bu reklam tartışması, Türkiye'de de yaşlılara yönelik kamusal söylem ve salgın dönemi iletişim politikaları açısından dersler içeriyor. Türkiye'de Kovid-19 sürecinde yaşlılara yönelik sokağa çıkma kısıtlamaları ve "65 yaş üstü" vurgusu, zaman zaman damgalayıcı bir dilin oluşmasına yol açmıştı. Bu olay, hükümetlerin kriz iletişiminde yaşlıları koruyucu ancak onurlarını zedelemeyen bir üslup benimsemesinin önemini gösteriyor. Ayrıca, yaşlanan nüfus ve kuşaklar arası dayanışma konusunda farkındalık artırıcı kampanyaların, ayrımcılığı körüklemek yerine bütünleştirici olması gerektiği vurgulanıyor. Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde sosyal haklar ve yaş ayrımcılığı gibi konuların daha fazla öne çıkması beklenebilir.
