Himalaya krallığı Butan, iklim değişikliğinin yol açtığı aşırı hava olayları ve küresel çatışmaların gıda güvenliğini her zamankinden daha fazla tehdit ettiği bir dönemde, dünyanın ilk 'bilinçli gıda zirvesi'ne ev sahipliği yaptı. Başkent Thimphu'da düzenlenen ve iki gün süren zirvede, katılımcılar gıda sistemlerinin sadece ekonomik ve teknolojik çözümlerle değil, aynı zamanda insanın gıdayla olan manevi ve kültürel bağını yeniden kurarak onarılabileceğini vurguladı.
Zirvenin Arka Planı: Gıdayla Manevi Bağın Önemi
Zirvenin organizatörleri, mevcut küresel gıda sisteminin sürdürülemez olduğunu ve iklim kaynaklı felaketler, savaşlar ve pandemilerin bu sistemi kırılgan hale getirdiğini belirtiyor. Butan'ın eski başbakanlarından ve zirvenin öncülerinden Tshering Tobgay, açılış konuşmasında, "Gıdayı sadece bir meta olarak görmek, onun besleyici ve kutsal doğasını göz ardı etmek demektir. Bilinçli gıda hareketi, üretimden tüketime kadar her aşamada farkındalığı ve şefkati merkeze alır" ifadelerini kullandı. Zirvede, Butan'ın Gayri Safi Milli Mutluluk felsefesinin gıda politikalarına nasıl entegre edilebileceği üzerinde duruldu.
BM Gıda ve Tarım Örgütü verilerine göre, dünya genelinde 735 milyon insan açlıkla karşı karşıya ve bu sayı son yıllarda artış gösterdi. İklim değişikliğinin tarım arazilerini olumsuz etkilemesi, su kaynaklarını azaltması ve aşırı hava olaylarının sıklığını artırması, gıda üretimini tehdit ediyor. Ayrıca, Rusya-Ukrayna savaşı gibi çatışmalar, tahıl ihracatını sekteye uğratarak özellikle gelişmekte olan ülkelerde gıda fiyatlarının yükselmesine neden oluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Gıda Sistemlerinde Dönüşüm Çağrısı
Zirvede, yoğun tarımın ve tek tip ürün yetiştiriciliğinin toprak sağlığını bozduğu ve biyolojik çeşitliliği azalttığı vurgulandı. Uzmanlar, permakültür, agroekoloji ve yerel tohumların korunması gibi sürdürülebilir tarım yöntemlerine geçişin önemine dikkat çekti. Butan, 2007 yılında dünyada tamamen organik tarıma geçmeyi hedefleyen ilk ülke olma sözü vermişti. Bu hedefe ulaşmak için ülke, sentetik kimyasalların kullanımını azaltma konusunda adımlar atıyor, ancak tam geçişin zaman alacağı belirtiliyor.
Gıda ve Tarım Örgütü'nün eski genel direktörü ve zirvenin konuşmacılarından José Graziano da Silva, "Küresel gıda sistemleri, insan sağlığını, gezegeni ve geçim kaynaklarını koruyacak şekilde yeniden düşünülmeli. Bilinçli gıda yaklaşımı, tüketicilerin de bu dönüşümün bir parçası olmasını sağlar" dedi. Zirve sonunda yayınlanan bildiride, devletlerin, şirketlerin ve sivil toplumun, gıda israfını azaltma, yerel üreticileri destekleme ve çevre dostu tarım politikalarını teşvik etme çağrısına yer verildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarım potansiyeli yüksek bir ülke olarak bilinçli gıda yaklaşımından çıkarımlar yapabilir. İklim değişikliğinin Akdeniz havzasında tarım üzerindeki olumsuz etkileri, Türkiye'yi kuraklık ve verim kaybıyla karşı karşıya bırakıyor. Bu nedenle Butan'ın gündeme getirdiği sürdürülebilir tarım uygulamaları, yerel tohumların korunması ve kimyasal gübre kullanımının azaltılması Türkiye'nin gıda güvenliği stratejilerine entegre edilebilir. Ayrıca, Türkiye'nin bölgesel bir güç olarak gıda krizlerinde arabuluculuk rolü oynaması ve Karadeniz Tahıl Koridoru girişimi, küresel gıda sistemlerinin istikrarına katkı sağlama potansiyeli taşıyor. Bu bağlamda, bilinçli gıda anlayışının Türk tarım politikalarına yansıması, ülkenin uzun vadeli kalkınma hedefleriyle örtüşebilir.
