Britanya Başbakanı Andy Burnham, Pazartesi günü yaptığı açıklamada, Hint Okyanusu'ndaki Diego Garcia adasında bulunan ABD-Britanya askeri üssünün tartışmalı statüsüne bir çözüm bulmaya kararlı olduğunu söyledi. New York'ta düzenlenen Birleşmiş Milletler Genel Kurulu marjında konuşan Burnham, konunun uluslararası hukuk çerçevesinde ele alınması gerektiğini vurguladı.
Gelişmenin Arka Planı
Diego Garcia, Hint Okyanusu'nun ortasında yer alan Chagos Takımadaları'nın en büyük adasıdır. 1965 yılında Britanya, Mauritius'tan ayrılarak Chagos Takımadaları'nı kontrol altına aldı. 1960'lı ve 70'li yıllarda Britanya ve ABD, adada askeri bir üs kurmak için yerli Chagossian halkını zorla tahliye etti. O zamandan bu yana ada, ABD'nin stratejik bir askeri varlığı olarak kullanılıyor; özellikle Orta Doğu ve Asya'daki operasyonlar için kritik bir lojistik merkez işlevi görüyor.
Mauritius, 1965'ten bu yana Chagos Takımadaları üzerinde egemenlik iddia ediyor. 2019'da Uluslararası Adalet Divanı (ICJ), Britanya'nın adaları ayırma kararının uluslararası hukuka aykırı olduğunu ve Britanya'nın egemenliğini mümkün olan en kısa sürede sona erdirmesi gerektiğini tavsiye etti. Aynı yıl Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, Britanya'yı adaları Mauritius'a iade etmeye çağıran bir kararı kabul etti. Ancak Britanya bu kararları bağlayıcı görmüyor ve adadaki askeri üssü korumakta ısrarcı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Diego Garcia üssü, ABD'nin Hint Okyanusu'ndaki en önemli askeri tesislerinden biri. Özellikle Afganistan ve Irak savaşlarında stratejik bir hava üssü olarak kullanıldı. ABD Donanması'nın deniz ve hava unsurlarına ev sahipliği yapıyor. Britanya, 2016 yılında adayı 2036'ya kadar ABD'ye kiralamak için bir anlaşma imzaladı. Bu anlaşma, egemenlik tartışmasını daha da karmaşık hale getiriyor.
Mauritius, egemenlik talebini sürdürüyor ve konuyu uluslararası platformlarda sık sık gündeme getiriyor. 2021'de Mauritius, Chagos sularındaki egemenlik haklarını korumak için Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi (UNCLOS) kapsamında bir tahkim davası açtı. Ancak Britanya, bu süreci tanımadığını açıkladı.
Britanya Başbakanı Burnham'ın açıklaması, bu uzun süredir devam eden anlaşmazlığa yeni bir diplomatik ivme kazandırabilir. Burnham, "Uluslararası hukuka saygılı bir çözüm bulmak için tüm taraflarla görüşmeye hazırız" dedi. Ancak nasıl bir çözüm önerileceğine dair ayrıntı vermedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Diego Garcia üssü, Hint Okyanusu'ndaki güç dengeleri açısından stratejik öneme sahip. Türkiye, son yıllarda Hint Okyanusu'na yönelik ilgisini artırmış, deniz aşırı üsler ve savunma iş birlikleri kurma çabası içinde. Türkiye'nin Katar'daki üssü ve Somali'deki askeri varlığı, bölgesel etkinlik arayışının göstergesi. Diego Garcia'daki belirsizlik, Hint Okyanusu'ndaki jeopolitik rekabeti etkileyebilir. Ayrıca, uluslararası hukuk ilkeleri açısından Chagos davası, egemenlik ve self-determinasyon konularında emsal teşkil edebilir; bu da Türkiye'nin Kıbrıs ve Ege gibi konulardaki pozisyonlarını dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, uluslararası hukuka bağlı çözümleri destekleyerek benzer sorunlarda kendi tezlerini güçlendirebilir.
