Brezilya'da ormansızlaşma oranları düşerken, komşu Bolivya'da ormansızlaşma hızla artıyor. Brezilya'nın yasadışı orman temizliğine karşı sıkı önlemler alması, çiftçileri ve hayvancılıkla uğraşanları Bolivya'ya yönlendiriyor. Bolivya'da arazi fiyatlarının düşük olması ve denetimlerin yetersizliği, ülkeye yönelen bu göçü körüklüyor. Bu durum, bölgede yeni bir ormansızlaşma dalgasını tetikliyor.
Brezilya'da Düşen, Bolivya'da Yükselen Eğilim
Son yıllarda Brezilya, Amazon yağmur ormanlarındaki yasadışı kesim ve arazi açma faaliyetlerine karşı daha etkin mücadele yürütüyor. Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva'nın 2023'te göreve gelmesiyle çevre koruma politikaları sıkılaştırıldı, denetimler artırıldı ve yasadışı faaliyetlere verilen cezalar ağırlaştırıldı. Bu çabalar meyvesini verdi; Brezilya Ulusal Uzay Araştırmaları Enstitüsü (INPE) verilerine göre, 2023 yılında Amazon'daki ormansızlaşma bir önceki yıla kıyasla yaklaşık %50 azaldı. Ancak bu başarı, sorunun komşu ülkelere kaymasına engel olamadı.
Bolivya, son yıllarda ormansızlaşma oranlarında ciddi artış gösteren ülkeler arasında yer alıyor. Küresel Orman İzleme (Global Forest Watch) platformunun verilerine göre, Bolivya 2022'de dünya genelinde orman kaybında üçüncü sırada yer aldı; sadece Brezilya ve Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nin ardından. Ülkenin doğusundaki Chiquitano kuru ormanları ve Amazon'un güneybatı kısmı, soya üretimi ve sığır yetiştiriciliği için hızla yok ediliyor. Brezilya'dan gelen çiftçiler, Bolivya'da geniş araziler satın alarak ya da kiralayarak bu süreci hızlandırıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Ormansızlaşmanın bir ülkeden diğerine kayması, çevre koruma politikalarının sadece ulusal düzeyde etkili olamayacağını gösteriyor. Brezilya'da alınan önlemler, yasadışı faaliyetleri tamamen ortadan kaldırmak yerine coğrafi olarak kaydırıyor. Bu durum, "sızıntı" (leakage) olarak bilinen ve iklim politikalarında sıkça karşılaşılan bir soruna işaret ediyor. Bolivya hükümeti ise ekonomik kalkınma öncelikleri nedeniyle orman koruma konusunda isteksiz davranıyor. Ülkede tarım ve hayvancılık sektörü, gayri safi yurtiçi hasılanın önemli bir bölümünü oluşturuyor ve istihdam sağlıyor. Bu nedenle ormansızlaşmayı durdurmaya yönelik düzenlemeler zayıf kalıyor.
Küresel iklim hedefleri açısından bu gelişme endişe verici. Amazon yağmur ormanları, dünya oksijen üretiminin önemli bir kısmını karşılıyor ve karbon yutakları olarak iklim değişikliğiyle mücadelede kritik rol oynuyor. Brezilya'da azalan ormansızlaşma sevindirici olsa da, Bolivya'daki artış bu kazanımları gölgeleyebilir. Uluslararası toplum, Bolivya'ya yönelik baskı ve destek mekanizmalarını artırmadıkça, bölgesel ormansızlaşma sorunu çözülemeyecek gibi görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Akdeniz kuşağında yer alan ve iklim değişikliğinden doğrudan etkilenen bir ülke olarak, ormansızlaşma ve arazi kullanımı değişikliklerini yakından takip etmeli. Amazon'daki gelişmeler, küresel karbon döngüsünü ve dolayısıyla iklim sistemini etkileyerek Türkiye'nin tarım, su kaynakları ve enerji güvenliği üzerinde dolaylı baskılar yaratabilir. Ayrıca Türkiye, kendi ormanlarını koruma ve sürdürülebilir arazi yönetimi konusunda benzer sızıntı riskleriyle karşılaşabilir. Uluslararası iklim müzakerelerinde orman koruma fonlarının etkin kullanımı ve sınır aşan çevre sorunlarında işbirliği, Türkiye'nin öncelikleri arasında yer almalı.
