Brezilya'da 30 Ekim Pazar günü düzenlenen ikinci tur cumhurbaşkanlığı seçiminde sandıklar açıldı. Kayıtlı 150 milyondan fazla seçmen, solcu İşçi Partisi'nin adayı eski Devlet Başkanı Luiz Inácio Lula da Silva ile sağcı Liberal Parti'nin adayı mevcut Devlet Başkanı Jair Bolsonaro arasında tercih yapacak. Seçim, ülkenin son yıllardaki en kutuplaşmış siyasi atmosferinde gerçekleşiyor ve sonuçlar hem Latin Amerika hem de küresel dengeler açısından yakından izleniyor.
Seçimin arka planı ve adaylar
İlk tur 2 Ekim'de yapıldı ve hiçbir aday yüzde 50'yi aşamadı. Lula yüzde 48,4, Bolsonaro ise yüzde 43,2 oy aldı. Bu sonuç, birçok anketin öngördüğünden daha yakın bir yarışa işaret etti ve ikinci tura damgasını vurdu. Lula, 2003-2010 yılları arasında iki dönem devlet başkanlığı yaptı; döneminde geniş sosyal programlarla yoksulluğu azalttı ve Brezilya'yı küresel bir aktör haline getirdi. Ancak 2018'de yolsuzluk suçlamasıyla 12 yıl hapis cezasına çarptırıldı, 2021'de cezası iptal edildi. Bolsonaro ise 2019'dan bu yana görevde ve radikal sağ söylemi, çevre politikaları ve Covid-19 salgını yönetimiyle tartışma konusu oldu.
Seçim kampanyası boyunca ekonomik eşitsizlik, yolsuzluk, çevre tahribatı ve demokrasinin geleceği ana konular oldu. Lula, sosyal adalet ve devlet müdahalesini vurgularken, Bolsonaro serbest piyasa yanlısı ve muhafazakâr değerleri öne çıkardı. Seçmenlerin büyük bölümü kararsız olduğunu belirtiyor; son anketler yarışın başa baş geçtiğini gösteriyor.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Brezilya, Latin Amerika'nın en büyük ekonomisi ve bölgesel bir güç. Seçim sonucu, bölgedeki sol dalganın güçlenip güçlenmeyeceği açısından kritik. Lula'nın kazanması, Arjantin, Şili, Kolombiya ve Meksika gibi sol eğilimli hükümetlerle işbirliğini artırabilir ve Mercosur ticaret bloğunu canlandırabilir. Bolsonaro'nun zaferi ise sağ popülizmin bölgede yeniden yükselişi olarak yorumlanabilir ve ABD ile ilişkilerde daha yakın bir çizgi izlenebilir.
Küresel olarak seçim, iklim değişikliğiyle mücadele açısından da önemli. Bolsonaro döneminde Amazon yağmur ormanlarındaki tahribat rekor seviyeye ulaştı ve Brezilya'nın çevre politikaları uluslararası alanda eleştirildi. Lula, iklim konusunda daha aktif bir rol üstleneceği sinyalini verdi. Ayrıca Brezilya'nın BRICS üyeliği, Çin ile ticari ilişkileri ve tarım ürünleri ihracatı küresel piyasalar tarafından takip ediliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brezilya seçimleri, doğrudan Türkiye'yi etkilememekle birlikte, küresel ticaret ve jeopolitik dengeler açısından dolaylı sonuçlar doğurabilir. Türkiye, Brezilya ile artan bir ticaret hacmine sahip; özellikle tarım, madencilik ve savunma sanayii alanlarında işbirliği potansiyeli bulunuyor. Seçim sonucu, Brezilya'nın dış politik yönelimini ve ekonomik önceliklerini belirleyecek. Lula'nın kazanması, çok taraflılık ve Güney-Güney işbirliğine daha sıcak bakması nedeniyle Türkiye ile ilişkilerde yeni fırsatlar yaratabilir. Bolsonaro'nun zaferi ise Batı yanlısı çizgisini sürdürmesi ve Türkiye ile ilişkilerde mesafeli kalması beklenebilir. Ayrıca, Brezilya'nın iklim politikalarındaki değişim, küresel enerji ve tarım piyasalarını etkileyerek Türkiye'nin ticari çıkarlarını dolaylı yoldan etkileyebilir.
