Brezilya Amazonu’nda 2024 yılında yanan alan miktarı, en az kırk yıllık uydu kayıtlarının en düşük seviyesine indi. Brezilya Ulusal Uzay Araştırmaları Enstitüsü (INPE) verilerine göre geçen yıl Amazon yağmur ormanlarında yaklaşık 2,5 milyon hektar (6,2 milyon dönüm) alan kül oldu; bu rakam 2019’daki 7,2 milyon hektarlık rekor seviyeye kıyasla yüzde 65’lik bir düşüş anlamına geliyor. Uzmanlar bu olumlu tabloda Başkan Luiz Inácio Lula da Silva’nın çevre politikalarındaki değişimin, yasadışı ormansızlaşma ile mücadelede artan denetimlerin ve iklim koşullarındaki geçici iyileşmenin etkili olduğunu belirtiyor.
Gelişmenin arka planı: Lula dönemi ve yeni politikalar
Brezilya Amazonu’ndaki yangınlar, özellikle 2019-2022 yılları arasında eski Devlet Başkanı Jair Bolsonaro döneminde hızla artmıştı. Bolsonaro’nun çevre koruma bütçelerini kısması, ormansızlaşma denetimlerini gevşetmesi ve yerli topraklarının madencilik ve tarıma açılmasını teşvik etmesi, Amazon’da yıkıcı yangınlara zemin hazırlamıştı. Lula’nın Ocak 2023’te göreve gelmesiyle birlikte Çevre Bakanlığı’na Marina Silva’yı ataması, yasadışı ağaç kesimi ve arazi işgaliyle mücadele için radar ve uydu tabanlı izleme sistemlerinin yeniden devreye sokulması, cezaların artırılması gibi adımlar atıldı. INPE verilerine göre 2024 yılında Amazon’daki ormansızlaşma uyarıları da bir önceki yıla göre yüzde 30 oranında azaldı.
Yangınların azalmasında doğal faktörler de rol oynadı. El Niño etkisiyle 2023’te rekor kuraklık yaşayan bölge, 2024’te daha ılımlı yağış aldı. Ancak bilim insanları, iklim değişikliğinin uzun vadede Amazon’u daha kuru ve yangına yatkın hale getireceği konusunda uyarıyor. Brezilya’nın 2030 yılına kadar ormansızlaşmayı sıfırlama hedefi, yangın sayısındaki düşüşle daha ulaşılabilir görünse de, Amazon’da halen yılda milyonlarca hektar alan yok oluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Amazon yağmur ormanları, dünyadaki en büyük karbon yutaklarından biri ve küresel iklim dengesi için kritik öneme sahip. 2024’teki yangın azalması, küresel karbon emisyonlarına da olumlu yansıdı; Amazon’daki yangınlardan kaynaklanan karbon salınımı 2019’a kıyasla yüzde 40 azaldı. Bununla birlikte, komşu ülkeler Bolivya, Peru ve Kolombiya’da Amazon yangınları 2024’te artış gösterdi. Özellikle Bolivya’da tarım arazisi açmak için yakılan alanlar, bölgesel hava kirliliğine ve karbon emisyonlarına neden oldu. Brezilya’nın bu konuda uluslararası işbirliğini artırması, Amazon İşbirliği Antlaşması Örgütü (ACTO) gibi platformlarda ortak yangın yönetimi projelerini hayata geçirmesi bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brezilya Amazonu'ndaki yangınların azalması, Türkiye için doğrudan bir etki yaratmasa da, küresel iklim mücadelesi açısından önemli bir göstergedir. Türkiye, Paris Anlaşması kapsamında 2053 net sıfır emisyon hedefini benimsemiş ve ormansızlaşmayı azaltma yönünde uluslararası taahhütlerde bulunmuştur. Amazon gibi kritik karbon yutaklarının korunması, Türkiye’nin iklim kriziyle mücadeledeki küresel sorumluluğuyla uyumludur. Ayrıca, Brezilya ile Türkiye arasında tarım, madencilik ve enerji alanlarında artan ticari ilişkiler göz önüne alındığında, Brezilya’nın çevre politikalarındaki iyileşme, sürdürülebilir ticaret ortamına katkı sağlayabilir. Türkiye’nin de benzer şekilde orman yangınlarıyla mücadelede teknolojik izleme sistemlerini kullanması ve uluslararası deneyim paylaşımından faydalanması mümkündür.
