Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği’nden ayrılma kararının ardından geçen yıllar, ülke içinde Brexit’in sonuçlarına dair tartışmaları yeniden alevlendirdi. Ancak uzmanlara göre, Brexit’i ‘büyük bir patlama’ ile tersine çevirmek hem gerçekçi değil hem de gereksiz. Bunun yerine, İsviçre’nin AB ile geliştirdiği model, Birleşik Krallık için daha uygulanabilir bir alternatif sunuyor. Geri dönüş, yeni büyük sorunlar yaratma riski taşırken, mevcut durumu iyileştirmeye odaklanmak daha akılcı bir yaklaşım olarak değerlendiriliyor.
Brexit’in ardından yaşananlar
2020 yılında resmen yürürlüğe giren Brexit, Birleşik Krallık’ın AB’den ayrılmasıyla sonuçlanan tarihi bir süreçti. Ancak ayrılık sonrası dönem, ticaret engelleri, iş gücü kıtlığı ve ekonomik belirsizliklerle geçti. Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler, AB ile ticarette artan bürokrasi ve maliyetlerden olumsuz etkilendi. Anketler, Britanyalıların önemli bir kısmının Brexit’i artık bir hata olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Bu durum, Brexit’in tamamen tersine çevrilmesi yönünde çağrıları beraberinde getirdi.
Ancak siyasi ve hukuki olarak Brexit’i tersine çevirmek, Birleşik Krallık’ın AB’ye yeniden tam üye olması anlamına gelir ki bu, Lizbon Antlaşması’nın 50. maddesi uyarınca mümkün olsa da son derece karmaşık bir süreç. Uzmanlar, böyle bir adımın sadece siyasi istikrarsızlık yaratmakla kalmayıp, AB içinde de Birleşik Krallık’a karşı güvensizlik oluşturabileceğini belirtiyor.
İsviçre modeli: Bir alternatif
İsviçre, AB üyesi olmamakla birlikte, ikili anlaşmalarla AB’nin tek pazarına kısmi erişim sağlıyor. Bu model, Birleşik Krallık için de uyarlanabilir. İsviçre’nin AB ile ilişkisi, karşılıklı tanıma, hizmet ticareti ve iş gücü hareketliliği gibi alanlarda işbirliğine dayanıyor. Brexit sonrası imzalanan Ticaret ve İşbirliği Anlaşması (TCA) ise bu modelden daha sınırlı kalıyor. Uzmanlar, TCA’nın kapsamının genişletilerek İsviçre’ninkine yaklaştırılabileceğini savunuyor. Bu, her iki taraf için de yeni bir müzakere süreci gerektirse de, tam üyelikten daha az yıkıcı bir seçenek olarak görülüyor.
Ancak İsviçre modelinin de kusurları var. İsviçre, AB kurallarını tek taraflı olarak uygulamak zorunda kalmadan tek pazara erişebilse de, bu durum egemenlik tartışmalarını beraberinde getiriyor. Birleşik Krallık için benzer bir model, Brexit referandumunda oy kullananların ‘egemenlik’ beklentilerini tam olarak karşılamayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye’nin AB ile ilişkilerinde Brexit tartışmaları, Gümrük Birliği’nin güncellenmesi ve vize serbestisi gibi konularda ipuçları barındırıyor. İsviçre modeli, Türkiye için de AB ile entegrasyonu derinleştirmek adına alternatif bir çerçeve sunabilir. Ancak Türkiye’nin AB ile siyasi gerilimleri ve Kıbrıs sorunu gibi yapısal engeller, bu modelin doğrudan uygulanmasını zorlaştırıyor. Brexit’in başarısızlığı, AB’den ayrılmanın maliyetlerini ortaya koyarken, Türkiye’nin AB üyeliği hedefini canlı tutması ve alternatif işbirliği modellerini değerlendirmesi açısından ders niteliği taşıyor.
