Galler'in güneyindeki eski sanayi kasabası Ebbw Vale, on yıl önce Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nden ayrılması (Brexit) referandumunda en yüksek 'ayrılma' oyu veren bölgelerden biriydi. Ancak bugün kasabada işsizlik ve pişmanlık hüküm sürüyor. 'İş yok' diyor yerel halk; AB'den gelen milyarlarca sterlinlik fonun yarattığı umutların boşa çıktığını belirtiyorlar. Ebbw Vale'nin simgesi olan çelik fabrikasının yerinde şimdi modern bir hastane, bir spor merkezi ve bir üniversite binası yükseliyor. Ancak bu yatırımlar, referandum öncesi vaat edilen ekonomik canlanmayı getirmedi.
Brexit Referandumu ve AB Fonları
2016'daki Brexit referandumunda Birleşik Krallık genelinde yüzde 52 'ayrılma' oyu çıkarken, Galler'de bu oran yüzde 52,5 oldu. Ancak Ebbw Vale'nin de içinde bulunduğu Blaenau Gwent bölgesinde 'ayrılma' oyu yüzde 62'ye ulaştı. O dönemde bölge, AB'nin Yapısal Fonları'ndan en çok yararlanan yerlerden biriydi. AB, 2000-2020 yılları arasında Galler'e 2,5 milyar sterlinden fazla fon aktardı. Bu fonlarla Ebbw Vale'deki çelik fabrikasının bulunduğu arazi temizlenerek yeni bir sağlık kampüsü, eğitim merkezi ve iş parkı inşa edildi. Ancak bu yatırımlar, yeterli sayıda iş yaratamadı. Kasabadaki işsizlik oranı yüzde 7,5 ile Birleşik Krallık ortalamasının üzerinde seyrediyor. Yerel halk, Brexit sonrası AB fonlarının yerini alan paylaştırılmış fonun (Shared Prosperity Fund) daha az ve daha kısıtlı olduğunu söylüyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Ebbw Vale'nin durumu, Brexit'in vaatleri ile gerçekleri arasındaki uçurumu gözler önüne seriyor. Brexit kampanyasında 'egemenliği geri almak' ve 'kaybettiğimiz kontrolü yeniden kazanmak' gibi sloganlar öne çıkmıştı. Ancak birçok Brexit destekçisi, referandumdan altı yıl sonra ekonomik durumun düzelmediğini, hatta kötüleştiğini ifade ediyor. Ebbw Vale'deki işsizlik ve yoksulluk, Brexit'in kısa vadede bölgesel eşitsizlikleri çözmediğini, aksine derinleştirdiğini gösteriyor. Küresel tedarik zincirlerindeki aksaklıklar, enflasyon ve pandeminin etkileriyle birleşince, küçük kasabaların kırılganlığı daha da arttı. Ebbw Vale, Birleşik Krallık'ın diğer kırsal ve sanayi bölgeleri için bir uyarı niteliği taşıyor: AB fonları olmadan, eski sanayi merkezlerinin dönüşümü daha da zorlaşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ebbw Vale örneği, referandum ve halk oylamalarının ardından vaat edilen ekonomik kalkınmanın gerçekleşmemesi durumunda ortaya çıkabilecek toplumsal memnuniyetsizliği gösteriyor. Türkiye, AB ile Gümrük Birliği anlaşması ve olası üyelik süreci müzakerelerinde benzer beklentilerin yönetilmesi açısından ders çıkarabilir. Ayrıca, Türkiye'nin de kırsal ve sanayi bölgelerinde AB fonlarına benzer yapısal desteklerle sağlanan kalkınma projeleri bulunuyor. Brexit sonrası AB fonlarının kesilmesinin yarattığı boşluk, Türkiye'de kamu yatırımlarının sürdürülebilirliği ve bölgesel eşitsizliklerle mücadelede dikkate alınması gereken bir örnek teşkil ediyor. Küresel ölçekte ise popülist söylemlerin ekonomik gerçekliklerle sınandığında ne tür hayal kırıklıklarına yol açabileceğine dair bir vaka sunuyor.
