23 Haziran 2016'da Birleşik Krallık, yüzde 52 oyla Avrupa Birliği'nden ayrılma kararı aldı. 'Brexit' olarak anılan bu süreç, ülke tarihinin en tartışmalı siyasi dönüşümlerinden biri oldu. On yılın ardından, kararın toplumsal ve siyasi etkileri hâlâ hissediliyor. BBC'nin Revisited programı, Brexit'in Birleşik Krallık'ı nasıl dönüştürdüğünü ve pişmanlık duygusunun yaygınlaşıp yaygınlaşmadığını sorguluyor.
Brexit'in Kısa Tarihi: Referandumdan Ayrılışa
Referandum kampanyası sırasında 'Geri Al' sloganıyla yola çıkan Brexit yanlıları, egemenlik ve göç kontrolü vaat ediyordu. Ancak referandumun hemen ardından sterlin değer kaybetti, siyasi istikrarsızlık baş gösterdi. Theresa May'in başarısız AB anlaşması ve Boris Johnson'ın 'Anlaşma Yap ya da Çık' politikası, ülkeyi defalarca erken seçime ve siyasi krize sürükledi. 31 Ocak 2020'de resmen ayrılan Birleşik Krallık, ardından 11 aylık geçiş süreciyle yeni ilişkilerini kurmaya çalıştı.
On Yılın Ekonomik ve Toplumsal Bedeli
Brexit'in ekonomiye etkisi net: GSYİH'de yüzde 4-6 arası kayıp, ticaret hacminde daralma, iş gücü açığı. Özellikle sağlık ve tarım sektörlerinde AB'den gelen işçilerin azalması nedeniyle kriz yaşandı. Kuzey İrlanda Protokolü, ticaret akışını karmaşıklaştırdı ve siyasi gerilimi artırdı. Ayrıca, 2016'da 'küresel bir Britanya' vaadi, ticaret anlaşmalarında beklenen ilerlemeyi sağlayamadı. Kamuoyu yoklamaları, 'Brexit hata mıydı?' sorusuna 'evet' diyenlerin sayısının giderek arttığını gösteriyor. Toplumsal kutuplaşma da sürüyor; Brexit hâlâ aileleri, arkadaşları ve toplulukları bölen bir konu.
Jeopolitik Boyut: İngiltere'nin Dünyadaki Yeri
Brexit, Birleşik Krallık'ın küresel rolünü yeniden tanımladı. AB'den ayrılan ülke, ABD, Çin ve Hint-Pasifik'e yönelik ticaret anlaşmalarına ağırlık verse de, etkisi sınırlı kaldı. AUKUS paktı ve beş göz istihbarat ağı gibi savunma odaklı girişimler öne çıksa da, AB ile ticari uyum sorunları devam ediyor. Öte yandan, Ukrayna savaşı sonrası Birleşik Krallık, NATO ve Avrupa güvenliğinde kilit rol oynasa da, Brexit sonrası Avrupa'nın birliğine yönelik etkisi hâlâ tartışılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Brexit'in 10. yılı, Türkiye-AB ilişkileri açısından dolaylı mesajlar taşıyor. Türkiye'nin AB üyelik sürecinde yaşadığı tıkanıklık, Brexit sonrası 'AB'den çıkışın bedeli' tartışmalarıyla yeniden gündeme gelebilir. Ayrıca, Birleşik Krallık'ın AB'den ayrılması, Türkiye'nin bu ülkeyle yaptığı serbest ticaret anlaşmasının kapsamını sınırladı. Öte yandan, Birleşik Krallık'ın AB karşısında bağımsız dış politika arayışı, Türkiye ile savunma sanayii ve enerji alanlarında işbirliğini derinleştirme fırsatı sunabilir. Ancak referandumun kutuplaştırıcı etkisi, Türkiye'deki benzer siyasi söylemlerin risklerini hatırlatıyor.
