Washington ile Tahran arasında yürütülen barış görüşmelerinin çökmesi, sadece Ortadoğu’da değil, küresel ekonomide de derin yankılar uyandırıyor. Diplomatik kaynaklara göre, iki taraf arasında varılan ateşkes anlaşmasının ihlal edilmesi ve müzakerelerin askıya alınması, başta enerji fiyatları olmak üzere birçok kalemde belirsizliği artırdı. Uzmanlar, bu gelişmenin dünya ticaretini ve yatırım akışlarını olumsuz etkileyeceği uyarısında bulunuyor.
Artan Gerilim ve Enerji Piyasaları
ABD ile İran arasındaki dolaylı görüşmeler, son haftalarda ivme kaybetti. Tarafların nükleer program ve yaptırımlar konusunda uzlaşmaya varamaması, bölgedeki askeri gerilimi yeniden tırmandırdı. Bu durum, özellikle petrol ve doğalgaz piyasalarında fiyat artışlarına neden oldu. Brent petrol varil fiyatı son bir haftada yüzde 8 yükselerek 95 dolar seviyesine ulaştı. Analistler, gerilimin devam etmesi halinde fiyatların 100 doların üzerine çıkabileceğini öngörüyor.
İran’ın dünyanın en büyük petrol rezervlerine ev sahipliği yaptığı ve Hürmüz Boğazı gibi kritik geçiş noktalarını kontrol ettiği düşünüldüğünde, ateşkesin bozulmasının küresel enerji arzı üzerindeki riskleri daha da belirginleşiyor. ABD yönetimi, İran’a yönelik yaptırımlarını sıkılaştırma sinyali verirken, Tahran da uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırarak misilleme yaptı. Bu kısır döngü, uluslararası toplumun arabuluculuk çabalarını da etkisiz kılıyor.
Küresel Ticaret ve Tedarik Zincirlerine Yansımalar
Yaşanan belirsizlik, sadece enerji sektörünü değil, küresel tedarik zincirlerini de tehdit ediyor. Ortadoğu üzerinden geçen deniz ticaret yollarının güvenliği, sigorta primlerindeki artış ve olası bir çatışma durumunda kanalların kapanması riski, uluslararası şirketleri alternatif rotalar aramaya itiyor. Dünya Bankası verilerine göre, bölgedeki bir kriz, küresel GSYİH’yı yüzde 1-2 oranında aşağı çekebilir. Özellikle gelişmekte olan ülkeler, artan enerji maliyetleri ve düşen yatırımlardan en fazla etkilenecek kesim olarak görülüyor.
Öte yandan, barış görüşmelerinin çökmesi, Çin ve Rusya gibi ülkelerin bölgede nüfuz kazanmasına zemin hazırlıyor. Moskova ve Pekin, Tahran’la ekonomik ve askeri işbirliğini derinleştirirken, Washington’ın baskılarına karşı alternatif bir blok oluşturma potansiyeli taşıyor. Bu jeopolitik rekabet, küresel ticaretin geleceğini şekillendirecek faktörlerden biri olarak öne çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran’la hem komşu hem de enerji ithalatında önemli bir ortak konumunda. Ateşkesin bozulması, Türkiye’nin enerji maliyetlerini artırarak cari açık üzerinde baskı yaratabilir. Ayrıca, ABD yaptırımlarına uyum konusunda Ankara’nın denge politikası zorlaşabilir. Bölgesel istikrarsızlık, Suriye ve Irak’taki Türk askeri varlığını ve sınır güvenliğini de etkileyebilir. Bu nedenle Türkiye, hem ekonomik hem diplomatik kanallardan çatışmanın yumuşatılması için aktif bir rol üstlenmeye çalışacaktır.
