Üç hafta önce imzalanan ABD-İran mutabakat zaptı, taraflar arasındaki derin güvensizlik ve bölgesel gerilimlerin gölgesinde çatırdıyor. Anlaşmanın imzalandığı günkü iyimser hava yerini karşılıklı suçlamalara bırakırken, Tahran yönetimi nükleer programında yeni adımlar atacağını açıkladı. Bu gelişme, Orta Doğu'da zaten kırılgan olan dengeyi daha da istikrarsızlaştırırken, küresel enerji piyasalarında da dalgalanmalara yol açıyor. Uzmanlar, anlaşmanın tamamen çökmesi halinde bölgesel bir çatışmanın kaçınılmaz olabileceği uyarısında bulunuyor.
Anlaşmanın Ardındaki Kırılganlık
ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptı, nükleer programın kısıtlanması karşılığında ekonomik yaptırımların kademeli olarak kaldırılmasını öngörüyor. Ancak anlaşmanın imzalanmasından sadece üç hafta sonra, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırdığına dair raporlar, Washington'da alarm zillerini çaldırdı. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, İran'ın anlaşmanın ruhuna aykırı hareket ettiği belirtilirken, Tahran yönetimi ise ABD'nin yaptırımları kaldırma sözünü yerine getirmediğini savunuyor.
Bu karşılıklı suçlamalar, anlaşmanın uygulanabilirliği konusunda ciddi şüpheler uyandırıyor. Özellikle İran'ın bölgedeki vekil güçleri üzerinden yürüttüğü faaliyetler ve ABD'nin Körfez'deki askeri varlığını artırma kararı, tansiyonu daha da yükseltiyor. Uzmanlar, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (KOEP) akıbetini hatırlatarak, bu kez de benzer bir kısır döngüye girilebileceği konusunda uyarıyor.
Küresel Grev Dalgası ve Ekonomik Etkiler
Öte yandan, dünya genelinde artan enflasyon ve hayat pahalılığı, işçi sınıfında büyük bir hoşnutsuzluğa yol açıyor. Fransa'da emeklilik reformlarına karşı başlayan grevler, Almanya ve İngiltere'de de maaş artışı talepleriyle genişliyor. Bu grev dalgası, küresel tedarik zincirlerinde aksamalara neden olurken, Avrupa ekonomisinin toparlanma çabalarını da olumsuz etkiliyor. ABD'de ise otomotiv ve sağlık sektörlerindeki büyük grevler, Başkan Joe Biden yönetimini zor durumda bırakıyor.
Uzmanlara göre, bu işçi hareketleri, pandemi sonrası dönemde artan kârlara rağmen ücretlerin enflasyon karşısında erimesine karşı bir tepki olarak ortaya çıkıyor. Küresel çapta yaşanan bu grevler, hükümetler ve şirketler üzerinde baskı oluştururken, sosyal huzursuzluğun daha da derinleşebileceği endişesi de dile getiriliyor. Bu durum, özellikle gelişmiş ekonomilerde siyasi istikrarı tehdit eder boyuta ulaşabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran geriliminin tırmanması, Türkiye için doğrudan güvenlik riskleri barındırıyor. İran'ın nükleer programında ilerlemesi, bölgesel bir silahlanma yarışını tetikleyebilir ve bu durum Türkiye'nin sınır güvenliğini doğrudan etkiler. Ayrıca, enerji fiyatlarındaki dalgalanmalar, enerjide büyük ölçüde dışa bağımlı olan Türkiye ekonomisi üzerinde ek bir yük oluşturacaktır. Küresel grev dalgası ise, Türkiye'nin ihracat pazarlarında daralmaya yol açabilir ve tedarik zincirlerinde yaşanan aksamalar, Türk üreticilerini olumsuz etkileyebilir. Türkiye'nin bu gelişmeler karşısında hem diplomatik hem de ekonomik olarak hazırlıklı olması gerekiyor.
