Yakında vizyona girecek olan Bollywood filminin fragmanı, Keşmir'de güvenlik güçlerinin kullandığı pellet tüfekleri nedeniyle görme yetisini kısmen veya tamamen kaybeden binlerce kişiyi alay konusu yaptığı gerekçesiyle büyük tepki topladı. 'Chauhaan' adlı filmin yapımcıları ise eleştirilere 'filmde sınırlı hasar var' savunmasıyla yanıt verdi. Keşmirli sivil toplum örgütleri ve mağdurlar, filmin derhal yayından kaldırılmasını talep ediyor.
Gelişmenin arka planı: Pellet tüfeklerinin yarattığı travma
Keşmir'de 2016 yılında Hizbullah komutanı Burhan Vani'nin öldürülmesinin ardından başlayan protestolarda, Hint güvenlik güçleri kalabalıkları dağıtmak için pellet tüfekleri kullanmıştı. Bu mermiler, yaygın olarak kullanılan plastik mermilere göre çok daha ağır yaralanmalara yol açıyor. Uluslararası Af Örgütü raporlarına göre, 2016'dan bu yana 2.000'den fazla kişi pellet tüfekleriyle yaralandı, bunlardan en az 1.000'i bir veya iki gözünü kaybetti.
Mağdurların çoğu genç ve orta yaşlı erkeklerden oluşuyor. Gözlerini kaybedenler arasında 12 yaşında bir çocuk da bulunuyor. Hint hükümeti, pellet tüfeklerinin 'ölümcül olmayan' bir araç olduğunu savunsa da, insan hakları örgütleri bu silahların orantısız güç kullanımı anlamına geldiğini belirtiyor. Keşmir'de pellet mağdurları için rehabilitasyon merkezleri açılmış olsa da, psikolojik ve ekonomik yıkımın boyutları hala devam ediyor.
Filmin içeriği ve tepkiler: Alay mı, sanatsal ifade mi?
Babası Keşmir'de pellet tüfeğiyle vurulan bir gencin intikam öyküsünü anlatan 'Chauhaan' filmi, aksiyon dolu sahneleriyle dikkat çekiyor. Ancak fragmanda, pellet mağdurlarının fiziksel engelleriyle alay edildiği iddia edilen diyaloglar ve sahneler yer alıyor. Özellikle 'Bir gözünü kaybettin, ama hâlâ bir gözün var, yeter' gibi ifadeler, mağdurların acısını küçümsediği yönünde eleştiriliyor.
Film yapımcıları ise, filmin mağdurlarla alay etmek değil, Keşmir'deki durumu eleştirmek amacı taşıdığını iddia ediyor. Ancak Keşmirli aktivistler, bu açıklamaları samimiyetsiz buluyor. 'Bizim travmamız bir eğlence malzemesi değil' diyen Keşmir Sivil Toplum Platformu sözcüsü, filmlerin sansürlenmesini değil, yapımcıların mağdurlara saygı duymasını istediklerini belirtiyor. Bollywood'un Keşmir meselesini işleyişi daha önce de tartışmalara yol açmıştı; 'Haider' filmi de benzer bir tepki almıştı.
Bölgesel ve küresel boyut: Hindistan-Pakistan gerilimi ve insan hakları
Keşmir sorunu, Hindistan ile Pakistan arasında 1947'den bu yana devam eden bir ihtilafın merkezinde yer alıyor. Hint yönetimindeki Cemmu ve Keşmir bölgesinde 2019'da özel statü kaldırıldıktan sonra güvenlik önlemleri daha da artırılmıştı. Pellet tüfekleri, bu önlemlerin sembolü haline gelmiş durumda.
Uluslararası toplum, Keşmir'deki insan hakları ihlallerine sık sık dikkat çekse de, Hindistan bu eleştirileri 'iç işlerine müdahale' olarak nitelendiriyor. 'Chauhaan' filmi, bu hassas konuyu medya ve kültür alanında yeniden gündeme taşıdı. Pakistan Dışişleri Bakanlığı ise filmi 'insanlık dışı' olarak nitelendirdi. Ancak Bollywood'un büyük bir izleyici kitlesi olması nedeniyle, film üzerindeki tartışmalar önümüzdeki günlerde daha da alevlenebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Keşmir konusunda tarihsel olarak Pakistan'a yakın bir duruş sergilemiş, Hindistan'ı insan hakları ihlalleri konusunda eleştirmiştir. Türkiye'nin özellikle Birleşmiş Milletler ve İslam İşbirliği Teşkilatı gibi platformlarda Keşmir'deki durumu gündeme getirmesi, bu filmin tartışmalarının Türk dış politikasında yeniden Karşımıza çıkmasına neden oldu. Türkiye'nin bu olayı, Hindistan'ın Keşmir politikasını eleştirmek için kullanması mümkün. Ancak Türkiye'nin Hindistan ile ticari ilişkileri de göz önünde bulundurulduğunda, bu tür kültürel tartışmaların diplomatik boyutunun sınırlı kalacağı değerlendirilebilir.
