Birleşmiş Milletler, yapay zeka (YZ) alanında ABD ve Çin arasındaki rekabette etkisiz kalıyor. Dış politika uzmanları, YZ yarışının sadece iki rakip güç arasında geçtiğini ve dünyanın geri kalanının büyük ölçüde kenarda kaldığını ifade ediyor. BM'nin bu alanda öncü rol oynama çabaları, iki süper gücün teknoloji hakimiyeti mücadelesi gölgesinde sekteye uğruyor.
Yapay Zeka Yarışında BM'nin Rolü
Birleşmiş Milletler, yapay zeka konusunda küresel işbirliğini teşvik etmek ve etik standartlar oluşturmak için çeşitli girişimler başlattı. 2020 yılında BM, yapay zeka üzerine bir danışma organı oluşturdu ve üye ülkeler arasında diyalog başlatmayı hedefledi. Ancak, ABD ve Çin'in kendi ulusal çıkarları doğrultusunda hareket etmesi, BM'nin etkinliğini sınırlıyor. Uzmanlar, BM'nin bağlayıcı kararlar alamamasının ve teknoloji devlerinin gönüllü taahhütlerine bağımlı kalmasının, kurumu işlevsiz bıraktığını vurguluyor.
ABD ve Çin, yapay zeka alanında Ar-Ge yatırımları, yetenekli işgücü ve veri erişimi konusunda diğer ülkeleri geride bırakıyor. Çin, 2030 yılına kadar dünyanın önde gelen YZ gücü olmayı hedeflerken; ABD, özel sektör liderliğinde inovasyonu sürdürüyor. Avrupa Birliği ise düzenleyici çerçeveler konusunda öne çıksa da, yatırım ve altyapıda geride kalıyor. Bu durum, gelişmekte olan ülkelerin YZ yarışında izleyici konumunda kalmasına neden oluyor.
Küresel Boyut ve Gelecek
Yapay zeka, sadece ekonomik değil, aynı zamanda askeri ve jeopolitik bir rekabet alanı haline geldi. ABD ve Çin arasındaki teknoloji savaşı, yarı iletkenlerden yazılıma kadar geniş bir yelpazede yaşanıyor. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, yapay zekanın küresel riskleri konusunda uyarılarda bulunarak, uluslararası işbirliğinin önemine dikkat çekti. Ancak, iki ülkenin de BM çatısı altında bağlayıcı kurallara sıcak bakmaması, etkili bir küresel yönetişim mekanizmasının kurulmasını engelliyor.
Uzmanlar, yapay zeka yarışının önümüzdeki yıllarda daha da kızışacağını ve BM'nin bu alanda arabulucu rolünü sürdürmekte zorlanacağını öngörüyor. Gelişmekte olan ülkeler ise teknolojiye erişim ve veri egemenliği konusunda endişelerini dile getiriyor. BM'nin öncülüğünde oluşturulacak bir uluslararası YZ sözleşmesi, ancak büyük güçlerin uzlaşmasıyla mümkün görünüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zeka yarışında ABD ve Çin'in gerisinde kalmamak için ulusal stratejiler geliştirmeye çalışıyor. 2021'de açıklanan Ulusal Yapay Zeka Stratejisi ile Ar-Ge ve yetenek geliştirme hedefleniyor. Ancak, BM'nin etkisizliği, Türkiye gibi orta ölçekli güçlerin kendi ittifaklarını kurmasını veya bölgesel işbirliklerine yönelmesini teşvik edebilir. Türkiye, Avrupa ve Orta Doğu arasında köprü konumunu kullanarak YZ yönetişiminde aktif rol alabilir. Ayrıca, ABD-Çin rekabeti, Türkiye'nin teknoloji transferi ve tedarik zincirlerinde denge politikası izlemesini gerektiriyor.
