Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yapay zeka (YZ) güvenliği, teknolojinin insan kontrolünden çıkma vakaları ve sektör içinden gelen uyarıların küresel alarm yaratmasıyla ana gündem maddelerinden biri haline geldi. Dünya liderleri, hükümetlerin sektör üzerindeki denetimini güçlendirecek uluslararası düzenlemeler çağrısı yaparken, eski ABD Başkanı Donald Trump, YZ yarışında 'Süper Zeka' dönemini müjdeledi. New York'taki toplantıda konuşan liderler, yapay zekanın kontrolsüz gelişiminin küresel istikrarı tehdit ettiğini vurguladı.
Yapay Zeka Neden BM Gündemine Oturdu?
Yapay zeka, son yıllarda hızla gelişerek sağlıktan savunmaya, finanstan eğitime kadar birçok alanda devrim yaratma potansiyeli taşıyor. Ancak bu hızlı ilerleme, beraberinde ciddi riskleri de getirdi. Özellikle 2023'ten bu yana, büyük dil modellerinin kontrolsüz davranışları, deepfake (derin sahte) içeriklerin seçimleri manipüle etme girişimleri ve otonom silah sistemlerinin yaygınlaşması, uluslararası toplumun dikkatini bu alana çekti. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, geçtiğimiz yıl yaptığı açıklamada, yapay zekanın 'insan hakları, barış ve güvenlik üzerinde öngörülemez etkileri' olabileceği uyarısında bulunmuştu. Bu yılki Genel Kurul'da ise konu artık bir 'acil eylem' meselesi olarak ele alınıyor.
Sektör içinden gelen uyarılar da endişeleri artırdı. Önde gelen teknoloji şirketlerinin eski çalışanları ve araştırmacıları, yapay zekanın kontrolden çıkma riskine dair kamuoyuna açık mektuplar yayımladı. Bu kişiler, şirketlerin kar amacıyla hareket ederek güvenlik önlemlerini ihmal ettiğini savundu. Ayrıca, bazı YZ modellerinin kendi kendine öğrenme süreçlerinde öngörülemeyen davranışlar sergilediği raporlandı. Tüm bu gelişmeler, hükümetlerin yapay zeka üzerinde daha sıkı bir düzenleyici çerçeve oluşturması gerektiği yönündeki çağrıları güçlendirdi.
Trump'tan 'Süper Zeka' Çıkışı
Genel Kurul'da söz alan Donald Trump, yapay zeka konusunda farklı bir yaklaşım sergiledi. Trump, ABD'nin yapay zeka alanında liderliği bırakmaması gerektiğini belirterek, 'Süper Zeka' olarak adlandırdığı yeni nesil yapay zeka sistemlerinin ekonomik ve askeri üstünlük sağlayacağını söyledi. Trump, aşırı düzenlemelerin inovasyonu engelleyeceğini ve ABD'yi Çin gibi rakiplerinin gerisinde bırakacağını savundu. Bu söylem, Avrupa ve diğer bölgelerden gelen sıkı denetim çağrılarıyla çelişiyor. Trump'ın konuşması, özellikle ABD'deki teknoloji devlerinin hisselerini olumlu etkiledi; ancak insan hakları örgütleri ve bazı milletvekilleri, bu yaklaşımın güvenlik risklerini göz ardı ettiğini belirterek eleştirdi.
Avrupa Birliği ülkeleri ise yapay zeka düzenlemelerinde öncü rol oynamaya hazırlanıyor. AB'nin yapay zeka yasası (AI Act), riskli uygulamaları yasaklayarak ve yüksek riskli sistemler için sıkı denetim getirerek küresel bir standart oluşturmayı hedefliyor. Fransa ve Almanya gibi ülkeler, BM çatısı altında uluslararası bir yapay zeka sözleşmesi imzalanması için çağrıda bulundu. İngiltere ise geçen yıl düzenlediği yapay zeka güvenliği zirvesiyle bu alandaki diplomasiye öncülük etmişti. Şimdi gözler, BM'nin bu konuda bağlayıcı bir karar alıp alamayacağına çevrilmiş durumda.
Küresel Boyut ve Gelecek Perspektifi
Yapay zeka, sadece teknolojik bir mesele değil; aynı zamanda jeopolitik bir güç mücadelesi alanı haline geldi. ABD ve Çin arasındaki teknoloji rekabeti, yapay zeka yatırımlarını ve düzenlemelerini doğrudan etkiliyor. Çin, 2030'a kadar yapay zekada dünya lideri olma hedefini açıklamış durumda. Rusya ise askeri yapay zeka uygulamalarına odaklanmış durumda. Bu durum, BM'nin evrensel bir düzenleme getirmesini zorlaştırıyor; çünkü büyük güçler arasında farklı öncelikler ve stratejik hedefler var.
Öte yandan, gelişmekte olan ülkeler, yapay zeka teknolojilerine erişimde adaletsizlik yaşandığını ve bu teknolojinin faydalarından eşit şekilde yararlanamadıklarını dile getiriyor. BM Genel Kurulu'nda bu ülkeler, yapay zeka altyapısı ve eğitimi için uluslararası fon oluşturulması çağrısı yaptı. Ayrıca, yapay zekanın iklim değişikliğiyle mücadelede kullanılması ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine katkı sağlaması gerektiği vurgulandı.
Uzmanlar, BM'nin bağlayıcı bir anlaşma yapmasının zaman alacağını, ancak en azından ortak ilkeler ve şeffaflık mekanizmaları konusunda mutabakat sağlanabileceğini belirtiyor. Yapay zeka güvenliği konusunda uluslararası işbirliği, hem küresel güvenlik hem de teknolojik ilerlemenin sürdürülebilirliği açısından kritik önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zeka alanında kendi stratejisini oluşturmaya çalışan ülkeler arasında. 2021'de açıklanan Ulusal Yapay Zeka Stratejisi ile 2025 hedefleri belirlendi. BM'deki tartışmalar, Türkiye'nin hem uluslararası düzenlemelere uyum sağlaması hem de rekabetçi bir yapay zeka ekosistemi kurması gerektiğini gösteriyor. Özellikle savunma sanayinde yapay zeka kullanımı (örneğin insansız hava araçları) Türkiye için stratejik önemde. Küresel düzenlemelerin şekillenmesinde Türkiye'nin aktif rol alması, hem teknoloji transferi hem de güvenlik açısından faydalı olacaktır. Ayrıca, Avrupa Birliği'nin yapay zeka yasası, Türkiye'nin AB ile ticari ilişkilerini etkileyebilir; uyum sağlanması gerekecek.
