Birleşmiş Milletler (BM) bünyesindeki insan hakları ve uluslararası hukuk grupları, ABD yönetiminin Uluslararası Ceza Mahkemesi'ne (UCM) yönelik yaptırım tehdidi üzerine harekete geçti. Söz konusu tehdit, sadece mahkemenin önde gelen yargıçlarını değil, bir kurum olarak UCM'nin tamamını hedef alıyor. BM çevrelerinden yapılan açıklamalarda, bu adımın mahkemenin işleyişini temelden bozabileceği ve uluslararası adalet sistemine ağır darbe vuracağı uyarısı yapıldı. Gruplar, UCM kararlarının tüm üye ülkeler tarafından derhal ve eksiksiz uygulanması çağrısında bulundu.
Gelişmenin Arka Planı: UCM ve ABD Arasındaki Gerilim
Uluslararası Ceza Mahkemesi, 2002 yılında Roma Statüsü ile kurulmuş, soykırım, insanlığa karşı suçlar, savaş suçları ve saldırı suçlarını yargılamakla görevlendirilmiş kalıcı bir uluslararası mahkemedir. ABD, Roma Statüsü'nü imzalamamış ve mahkemeyle işbirliği yapmama politikasını uzun yıllardır sürdürüyor. Ancak son dönemde UCM savcılığının, Afganistan ve Filistin gibi hassas dosyalarda yürüttüğü soruşturmalar, Washington'un tepkisini daha da sertleştirdi.
Trump yönetimi, mahkemenin İsrailli yetkililer ve ABD askerleri hakkında yürüttüğü olası soruşturmalara misilleme olarak, UCM'ye yönelik ekonomik ve seyahat yaptırımlarını genişletme sinyali veriyor. Daha önceki dönemlerde de benzer yaptırımlar gündeme gelmiş, mahkeme savcısı ve ailesine yönelik yasaklar tartışılmıştı. Ancak bu kez tehdidin kurumsal düzeyde olması, uluslararası hukuk camiasında yeni bir endişe dalgası yarattı.
BM yetkilileri, UCM'nin bağımsızlığının ve tarafsızlığının korunmasının, uluslararası barış ve güvenlik mimarisinin temel taşı olduğunu vurguluyor. Yaptırımların, mahkemenin soruşturma yürütme, tanık koruma ve delil toplama kapasitesini felç edebileceği belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Uluslararası Adaletin Geleceği
ABD'nin UCM'ye yönelik yaptırım tehdidi, sadece hukuki bir mesele değil; aynı zamanda küresel güç dengeleri ve uluslararası düzenin geleceği açısından da kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Avrupa Birliği ülkeleri başta olmak üzere, UCM'ye taraf olan 120'den fazla ülke, mahkemenin kararlarının bağlayıcılığını savunuyor.
Uluslararası Af Örgütü, İnsan Hakları İzleme Örgütü gibi sivil toplum kuruluşları, ABD'nin adımını "adaletin engellenmesi" olarak nitelendirdi. BM Genel Sekreteri'nin ofisinden yapılan açıklamada, tüm üye ülkelere UCM ile işbirliği yapma ve mahkeme kararlarına saygı gösterme çağrısı yinelendi. Uzmanlar, yaptırımların hayata geçmesi halinde, UCM'nin etkinliğinin azalacağını ve uluslararası hukuka olan güvenin sarsılacağını öngörüyor.
Washington'un bu hamlesi, diğer uluslararası kurumlar üzerinde de baskı aracı olarak kullanılabileceği endişesini doğuruyor. Özellikle BM Güvenlik Konseyi'nin daimi üyelerinden biri olan ABD'nin, kendi çıkarlarına aykırı gördüğü yargı organlarını cezalandırma yoluna gitmesi, çok taraflılık ilkesine zarar veriyor.
UCM'nin meşruiyeti ve işlevselliği, üye ülkelerin siyasi iradesine ve mali katkılarına bağlı. ABD'nin yaptırımları, mahkemenin bütçesini ve operasyonel kabiliyetini doğrudan etkileyebilir. Bu durum, özellikle Afrika ve Orta Doğu'daki devam eden soruşturmalar için ciddi bir risk oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Roma Statüsü'ne taraf olmasa da uluslararası hukukun üstünlüğüne ve adalete erişim ilkesine vurgu yapan bir dış politika izliyor. ABD'nin UCM'ye yönelik yaptırım tehdidi, Türkiye'nin de savunduğu çok taraflı uluslararası sistemin zayıflaması anlamına geliyor. Özellikle Filistin ve Gazze bağlamında UCM'nin yürüttüğü soruşturmalar, Türkiye'nin yakından takip ettiği bir dosya. Yaptırımların hayata geçmesi, Türkiye'nin uluslararası alanda adalet arayışını ve bölgesel istikrarı olumsuz etkileyebilir. Türkiye, BM çatısı altında UCM'nin bağımsızlığını destekleyen açıklamalarla, uluslararası hukukun korunması yönünde pozisyon alabilir.
